جشنواره نامه‌ای به امام رضا(ع)

به گزارش خبرگزاری فارس از ساری به نقل از روابط عمومی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران، حجت‌الاسلام عباسعلی ابراهیمی اظهار داشت: هشتمین جشنواره سراسری نامه‌ای به امام رضا(ع) از سری برنامه‌های یازدهمین جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع) به میزبانی مازندران برگزار می‌شود.

وی افزود: اشاعه و ترویج فرهنگ منور رضوی، گسترش فعالیت‌های فرهنگی ـ هنری و مذهبی مرتبط با سیره امام رضا(ع) و تجلیل از پدیدآورندگان آثار برتر فرهنگی و هنری در زمینه سیره، شخصیت و معارف امام رضا(ع) از جمله اهداف این جشنواره است.

ابراهیمی از اقبال عمومی به این جشنواره خبر داد و افزود: سال گذشته 83 هزار دل نوشته به این جشنواره ارسال شد.

این مسئول بیان کرد: امسال جشنواره ملی نامه‌ای به امام رضا(ع) در پنج رده سنی کودکان (هفت تا 10 سال)، نوجوانان (11 تا 15 سال)، جوانان (16 تا 20 سال و 21 تا 31 سال) و بزرگسالان (31 سال به بالا) برگزار می‌شود.

وی تصریح کرد: نفرات اول تا سوم هر پنج رده با اهدای جایزه نقدی، نشان جشنواره و تندیس مورد تجلیل قرار خواهند گرفت.

ابراهیمی یادآور شد: جشنواره، بخش بومی هم دارد و نامه‌هایی که با گویش مازندرانی نوشته شده باشند به بخش بومی راه پیدا خواهند کرد که در این بخش هم پنج اثر مورد تجلیل قرار می‌گیرد.

وی با اشاره به  اختتامیه این جشنواره در 24 شهریورماه سال ‌جاری تاکید داشت: علاقه‌مندان در سراسر کشور تا 20 مرداد ماه 1392 فرصت دارند تا نامه‌هایشان را به دبیرخانه جشنواره ارسال کنند.

ابراهیمی گفت: هشتمین جشنواره سراسری نامه‌ای به امام رضا(ع) 24 شهریور ماه در مازندران اختتامیه خواهد داشت و از برگزیدگان در مراسمی باشکوه تجلیل می‌شود.

وی افزود: در آثار ارسالی باید مشخصات کامل شناسنامه‌ای، نشانی پستی و شماره تماس قید شود و نیز آثار برگزیده در قالب کتاب چاپ شده و برای برگزیدگان ارسال می‌شود.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران ابراز داشت: همه گروه‌های سنی و اقشار مختلف مردم می‌توانند دل نوشته‌هایشان را به ساری، میدان امام(ره)، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران، دبیرخانه جشنواره، کد پستی 4815838794، صندوق پستی 1551 ارسال کنند.

وی اعلام کرد: شرکت در جشنواره با ارسال نامه از طریق پست الکترونیک به آدرس  [e-mail] یا شماره نمابر 01512264458 نیز امکان‌پذیر است.

همایش ملی حدیث رضوی

حجت‌الاسلام مهدی غلامعلی امروز در گفت‌وگو با خبرنگار فارس در قم با اشاره به برگزاری همایش ملی حدیث رضوی اظهار کرد: بنیاد بین‌المللی فرهنگی و هنری امام رضا(ع) به منظور ساماندهی به همایش‌های امام رضا(ع) راه‌اندازی شده است.

وی خاطرنشان کرد: استان قم نیز در طول سال‌های مختلف به عنوان یکی از دو شهر مهم مذهبی کشور برگزارکننده همایش‌های رضوی با عناوین مختلف بوده است.

دبیر اجرایی همایش ملی حدیث رضوی با بیان اینکه با رایزنی‌های صورت گرفته همایش ملی حدیث رضوی در دستور کار جشنواره امام رضا(ع) قرار گرفته است گفت: امام رضا(ع) در طول حضور خود در ایران و دوره امامتش احادیث مختلفی را در مجامع مختلف به صورت تدریس کلاسی، بیانات شفاهی و مناظرات بیان کرده است.

وی با اشاره به مراکز همکار در برگزاری همایش ملی حدیث رضوی گفت: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، دانشگاه‌ قرآن و حدیث، پژوهشکده قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیه، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، مرکز تخصصی علوم حدیث، انجمن حدیث حوزه و اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قم در برگزاری این همایش همکاری می‌کنند.

غلامعلی خاطرنشان کرد: بخش تخصصی این همایش در سطوح مختلف استادان، پژوهشگران، دانشجویان و طلاب برگزار می‌شود.

وی با اشاره به داستانک‌نگاری در بخش عمومی همایش گفت: این بخش مورد توجه و استقبال قرار گرفته است.

دبیر اجرایی همایش ملی حدیث رضوی با بیان اینکه 40 داستان روایی از احادیث امام رضا(ع) استخراج کردیم و در پایگاه اطلاع‌رسانی دارالحدیث قرار داده شده است گفت: افراد علاقه‌مند می‌توانند پنج داستان را انتخاب کرده و در بخش مسابقه شرکت کنند.

وی با اشاره به محورهای بخش تخصصی ویژه استادان، دانشجویان و طلاب گفت: سبک زندگی عبادی و معنوی امام رضا(ع) و سیره امام رضا(ع) در بزرگداشت پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) از جمله محورهای بخش تخصصی این همایش است.

غلامعلی سبک زندگی علمی، سیاسی و اقتصادی امام رضا(ع) را از دیگر محورهای همایش ملی حدیث رضوی ذکر کرد.

وی عنوان داشت: مهارت‌های زندگی، مناسبات انسانی، روابط خویشاوندی، تعامل با پیروان فرقه‌ها، تعامل با پیروان ادیان و شیوه‌های تربیتی از دیگر محورهای این همایش است.

دبیر اجرایی همایش ملی حدیث رضوی با اشاره به مناظرات امام رضا(ع) با پیروان فرقه‌های مختلف گفت: پیشوای هشتم شیعیان با احترام و توجه ویژه و ادب مناظره می‌کردند بنابراین شیوه ایشان قابل الگوگیری است.

وی به جوایز استادان و پژوهشگران در بخش تخصصی اشاره کرد و افزود: نفرات اول کمک هزینه سفر به عمره به مبلغ یک میلیون و 500 هزار تومان، نفرات دوم کمک هزینه سفر به عتبات به صورت هوایی به مبلغ یک میلیون تومان و نفرات سوم تا پنجم کمک هزینه سفر به عتبات به صورت زمینی به مبلغ 700 هزار تومان دریافت می‌کنند.

غلامعلی عنوان داشت: در سطح دانشجویان و نوقلمان به نفرات اول کمک هزینه سفر به عتبات به صورت هوایی به مبلغ یک میلیون تومان، نفرات دوم کمک هزینه سفر به عتبات به صورت زمینی به مبلغ 700 هزار تومان و به نفرات سوم تا پنجم کمک هزینه سفر به مشهد اهدا می‌شود و در بخش عمومی این همایش پنج نفر کمک هزینه سفر به مشهد به مبلغ 500 هزار تومان دریافت می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: علاقه‌مندان شرکت در این همایش تا 15 مرداد فرصت دارند آثار خود را از طریق پایگاه اطلاع‌رسانی www.hadith.net یا به آدرس قم، بلوار 15 خرداد، چهار راه نوبهار، پس از شهرک جهاد، موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث ارسال کنند.

افراد علاقه‌مند برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانند با تلفن [phone]ـ0251 تماس حاصل کنند.

حاج حسین آقا ملک؛ شخصیت، اقدامات و خدمات (معرفی کتاب)

با انتشار کتابی درباره زندگی، شخصیت و اقدامات حاج حسین آقا ملک واقف کتابخانه و موزه ملی ملک، یافته‌های تازه‌ای درباره بنیان‌گذار نخستین موزه وقفی- خصوصی ایران و یکی از شش کتابخانه بزرگ کشور در حوزه نسخه‌های نفیس خطی و چاپ سنگی در اختیار پژوهشگران و دوستداران فرهنگ و تاریخ ایران قرار گرفت.

«حاج حسین آقا ملک؛ شخصیت، اقدامات و خدمات» تالیف «مرضیه مرتضوی قصاب‌سرایی» پژوهشگر و دانش‌آموخته تاریخ، برگرفته‌ای از رساله پایان‌نامه دانشجویی به همین نام در مقطع کارشناسی ارشد تاریخ از سوی مولف است که اکنون در قالب یک کتاب در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.
مولف در فصل نخست به «خاندان ملک» و در فصل دوم به «حاج حسین آقا ملک» پرداخته و فصل سوم کتاب را به «حاج حسین آقا ملک و مقوله وقف» اختصاص داده است. فصل چهارم درباره «اقدامات عام‌المنفعه ملک در خراسان» است و فصل پنجم به موضوع «موقوفات و بخشش‌های ملک در تهران» می‌پردازد. نویسنده در فصل ششم کتاب به «کتابخانه و موزه ملی ملک» و در فصل هفتم با نگاهی به «بازماندگان ملک»، کتاب خود را به پایان رسانده است.

پایان‌نامه‌ای دانشجویی که کتاب شد
«مرضیه مرتضوی» نویسنده کتاب «حاج حسین آقا ملک؛ شخصیت، اقدامات و خدمات» درباره انجام این پژوهش و انتشار آن می‌گوید: «در سال 1383 برای نگارش رساله کارشناسی ارشد در رشته تاریخ ایران اسلامی به دنبال موضوعی نو و بدیع بودم که ملاقات‌ها و گفت‌وگوهای پی‌درپی با بانو عزت‌ملک ملک دختر بزرگ حاج حسین آقا ملک، واقف و بنیان‌گذار موسسه کتابخانه و موزه ملی ملک، در محل کارم در این موسسه فرهنگی، برای نخستین بار، جرقه نگارش رساله‌ای با موضوع حاج حسین آقا ملک را در ذهنم پدید آورد؛ از این‌رو پس از تصویب موضوع رساله توسط گروه تاریخ دانشگاه تهران، کار پژوهش درباره این موضوع را آغاز کردم».
وی می‌افزاید: «در ابتدا با استفاده از اسناد، جراید، کتاب‌های چاپی و تاریخ شفاهی در قالب سه مرحله مصاحبه با بانو عزت‌ملک ملک، مطالب ارزنده‌ای درباره مرحوم حاج حسین آقا ملک و اوضاع زمانه و نیز خانواده وی به دست آوردم. سپس با تلفیق و ترکیب و طبقه‌بندی اطلاعات و سرانجام با تجزیه، تحلیل، استدلال و استنتاج داده‌ها و رویدادهای تاریخی مربوط به موضوع مورد نظر، اقدامات آن مرحوم را در دو قالب «موقوفات» و «خدمات عام‌المنفعه» دسته‌بندی کرده، به گونه مبسوط به هر کدام از آن‌ها بر اساس مدارک پرداختم».
این دانش‌آموخته تاریخ می‌گوید: «نتیجه آن اقدامات، نگارش رساله‌ای به نام «حاج حسین آقا ملک؛ شخصیت، اقدامات و خدمات» بود که در سال 1384 موفق به دفاع از آن شدم».
«مرتضوی» تصریح می‌کند: ... به هر حال با حمایت مدیران و همکاران محترم در موسسه کتابخانه و موزه ملی ملک، این کتاب در زمستان سال 1391 با عنوان «حاج حسین آقا ملک؛ شخصیت، اقدامات و خدمات» به زیور چاپ آراسته و به ساحت ملکوتی حضرت علی بن موسی الرضا تقدیم شد».

منبع: سایت کتابخانه ملک

یادداشت وقف منزل آیة الله سید محمدهادی میلانی بر حرم امام رضا علیه السلام

دستخط مرحوم آیة الله سید محمدهادی میلانی در مورد وقف خانه خود به حرم مطهر امام رضا علیه السلام

نقل از : سایت وارثون

فراخوان یازدهمین جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع)

به گزارش خبرگزاری فارس، در یک دهه اخیر، عظیم‌ترین جشنواره فرهنگی، هنری و ولایی کشور به مناسبت میلاد فرخنده حضرت معصومه(س) و برادر بزرگوارشان امام علی‌بن موسی الرضا(ع)، از یکم تا یازدهم ذی‌القعده موسوم به «دهه کرامت» برگزار می‌شود.

جشنواره مذکور که با عنوان «جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع)» و تحت اشراف بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع) فعالیت دارد، در یازدهمین سال برگزاری خود، در دو بخش ملی و بین‌الملل فراخوان منتشر کرده است. در بخش ملی که در 31 استان کشور برگزار خواهد شد، 8 بخش کلی در نظر گرفته شده که عبارتند از: علمی و پژوهشی، فرهنگی، هنری، دانشگاهی، سینمایی، مطبوعات و دیجیتال، کودک و نوجوان، و ویژه.

در بخش بین‌الملل نیز 75 نقطه از چهار قاره جهان شامل کشورهای آمریکا، آلمان، اتریش، آرژانتین، اسپانیا، اندونزی، امارات، الجزایر، انگلستان، ایتالیا، برزیل، ژاپن، روسیه، سوئد، هند،‌ نیجریه و ... مشارکت فعال دارند.

همچنین پروژه برگزاری «هفته‌های فرهنگ رضوی» به کمک ادارات‌کل‌ فرهنگ و ارشاد اسلامی، کانون‌های پروش فکری کودکان و نوجوانان و سازمان محیط زیست، از هفتم اردیبهشت‌ماه به ترتیب در 23 استان کشور کلید می‌خورد.

 

 

 

اختتامیه یازدهمین جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع) 25 شهریورماه،‌ همزمان با شب میلاد مسعود آن امام همام در مشهد مقدس برگزار می‌شود. «سیدجواد جعفری» دبیری این جشنواره را برعهده دارد. سال گذشته اختتامیه این جشنواره با حضور آیت الله مهدوی کنی، رئیس مجلس خبرگان رهبری و محمدرضا رحیمی، معاون اول رئیس جمهور همراه بود.

علاقه‌مندان برای ثبت‌نام و آگاهی از نحوه شرکت در هر یک از برنامه‌ها می‌توانند به سایت «شمس طوس» به نشانی www.shamstoos.ir مراجعه کنند. همچنین سامانه پیام کوتاه: 30007888 به عنوان پل ارتباطی میان و جشنواره مخاطبان معرفی شده است.

زیارتنامه های امام رضا چاپ سنگی / منوچهر آراسته

متن مقاله را از نشانی اینترنتی زیر بجویید:

http://www.aqlibrary.org/UserFiles/File/258/ziyaratname.pdf

شعر سنگ مرقد امام رضا علیه السلام

 چه شعری بر سنگ مرقد امام نوشته شده است؟/ تاریخ سه سنگ مرقد بر مزار حضرت

 تاکنون سه سنگ مرقد بر مزار حضرت رضا ( علیه السلام ) نصب شده که هر کدام ارزش تاریخی خود را دارند. در اینجا به اجمال تاریخچه این سنگ و مفصل از نوشته های سنگ کنونی می گوییم.

قدیمی‌ ترین سنگ مرقد امام رضا(ع) ، سنگ مرمری با ابعاد40*30 و قطر 6 سانتی‌متر است که در اوایل قرن ششم بر مزار امام ( علیه السلام ) نصب شد . این سنگ از نفایس بسیار ارزشمند موزه آستان قدس رضوی است که از نظر تاریخی و نوع خط آن که کوفی شکسته است ، اهمیت فوق العاده‌ ای دارد . سه کتیبه در حاشیه سنگ و یک کتیبه در سطح محرابی شکل آن نقش بسته است .
دومین سنگ مرقد امام ( علیه السلام ) ، به‌ظاهر سنگی از جنس مونسار ( مرمر سفید آهکی ) است که به‌جای سنگ قبلی بر مزار امام ( علیه السلام ) جای داشته و آگاهی چندانی از چگونگی آن به دست نیامده است.
سومین سنگ مزار حضرت ، سنگی مرمر بسیار ممتاز از معدن توران پشت یزد است . این سنگ به رنگ سبز چمنی با ابعاد 20/2*10/1 و قطر یک متر و وزن 3600 کیلوگرم است که هم‌ زمان با تعویض و نصب ضریح پنجم در سال 1379 هـ .ق در حرم مطهر ، درون ضریح بر مرقد امام ( علیه السلام ) نصب شد .
سنگ پیشین مضجع شریف امام ( علیه السلام ) به لحاظ قدمت و آسیب دیدگی ، همزمان با تعویض و نصب ضریح جدید با حضور مقام معظم رهبری ، حضرت آیت الله خامنه‌ ای ( مدّ ظله العالی ) تعویض و به‌جای آن سنگ جدید با محتوای الهام بخش هنری و آیات الهی بر مضجع نورانی امام ( علیه السلام ) نصب شد .
بر سطح این سنگ جدید ، علاوه بر کلمات مقدس و الهام بخش ، تاریخ ولادت و شهادت امام هشتم ( علیه السلام ) نقش بسته است .

متن کتیبه سطح سنگ جدید مرقد امام رضا ( علیه السلام )

متن زیر بر سطح سنگ جدید مرقد امام رضا ( علیه السلام ) حک شده است :
«هذا هو المرقد الشریف للامام التقی النقی الصدیق الشهید ، وارث الانبیاء والمرسلین ، ثامن الائمه المعصومین من اهل بیت رسول رب العالمین ، حجه الله علی الخلق اجمعین ، سیدنا و مولانا ابی الحسن الرضا علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین .
ولد بالمدینه فی الحادی عشر من ذی القعده عام 148 و استشهد بطوس فی آخر صفر سنه 203 من الهجره النبویه و قد جدّد هذا المضجع المطهر عام 1418 هـ .ق »

ترجمه متن کتیبه :

«این مرقد شریف امام پرهیزگار ، پاک ، راستگو ، شهید و وارث پیامبران و فرستادگان پروردگار ، هشتمین فرد از امامان معصوم اهل بیت پیامبر خدای جهانیان ، حجت خدا بر تمام موجودات عالم ، آقا و مولای ما ابوالحسن رضا ، علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب ( علیه السلام ) ، که سلام و درود خداوند بر تمام آنان باد .
در روز 11 ذی العقده سال 148 هـ .ق در مدینه متولد و در آخر ماه صفر سال 203 از هجرت پیامبر ، در شهر توس شهید شد و این مرقد مطهر در سال 1418 هـ .ق بازسازی شد . »

و نیز دو بیت زیر از اشعاری که حضرت به قصیده دعبل ملحق فرموده‌ اند ، بر آن حک شده :

و قبر بطوس یا لها من مصیبه * الحت علی الاحشاء بالزّفرات الی الحشر حتی یبعث الله قائماً * یفرّجُ عنا الغمّ و الکربات
( قبری در طوس است ، چه عجب مصیبتی است ، مصیبت آن با ناله ‌‌های دردناک ، آتش حسرت را تا روز قیامت در درون می ‌افروزد تا اینکه خداوند قائمی را برانگیزد و اندوه و سختی‌‌ ها را از ما برطرف سازد . )

علاوه بر این ، آیاتی از کلام الله مجید نیز زینت ‌بخش سنگ شده است :
بالای سر مبارک : یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه فادخلی فی عبادی و ادخلی جنتی
پیش روی مبارک : انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل بیت و یطهرکم تطهیراً
پشت سر مبارک : سلام علی آل یاسین انا کذالک نجزی المحسنین انه من عبادنا المؤمنین
پایین پای مبارک : یا ایها الذین آمنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم

زیر خط ‌‌های کتیبه نوشته شده است :
سلام علی آل طه و یس * سلام علی آل خیر النبیین
سلام علی روضه حل فیها * امام یباهی به الملک و الدین 

منبع: سایت ابنا

مناظره امام رضا(ع) با اهل كتاب و مستندات آن در كتاب مقدس / علی اسدی

مقدمه
بر اساس آموزه هاي شيعي، امام(ع) بايد داناترين فرد جامعه اسلامي باشد تا بتواند از عهده پاسخ گوئي به همه پرسش ها و چالش هاي مربوط به اسلام و جامعه اسلامي بر آيد. از اين رو گستره دانائي او، افزون بر قرآن و سنت، حوزه هاي ديگري از جمله كتاب هاي مقدسي مانند تورات ، انجيل و زبور را نيز در بر مي گيرد. مناظرات نغز امام رضا(ع) با دو تن از دانشمندان يهودي و مسيحي شاهد گوياي اين مدعاست. آن حضرت در باره موضوعاتي چون اثبات نبوت پيامبر اسلام(ص) ، نقد الوهيت حضرت عيسي(ع) و نفي اين هماني اناجيل كنوني و انجيل اصلي به كتاب مقدس خود يهود و مسيحيان استناد كرده است. در اين نوشتار، مناظرات ياد شده، با متن كتاب مقدسِ موجود، تطبيق و مستند سازي شده است. اين موضوع كه به رغم اهميت شايان توجه آن، تاكنون به صورت مستقل و تطبيقي بررسي نشده است، مي تواند شيوه ها و الگوهاي مناسب براي پاسخ گوئي به پرسش ها و چالش هاي پيش روي اسلام و گفت و گو با پيروان ديگر اديان و فرق ديني را در اختيار ما قرار دهد. 

ادامه نوشته

کتاب‏شناسی شيخ صدوق‏ / دانیال بصیر

به مناسبت بزرگداشت شیخ صدوق:

کتاب‏شناسی شيخ صدوق‏

هرگاه ابو جعفر محمد بن على الاسود مرا مى‏ديد كه براى فرا گرفتن علم و دانش به محضر استاد مى‏روم به من مى‏فرمود: اين ميل و اشتياق به علم و دانش كه در تو وجود دارد مايه شگفتى نيست, زيرا تو به دعاى امام زمان ـ عجل الله تعالى فرجه الشريف ـ متولد شده‏اى.
تأليفات فراوان و گوناگون وى در علوم و فنون مختلف اسلامى، هر كدام گوهرى تابناك و گنجينه‏اى پايان‏ناپذير است كه هم‏اكنون نيز با گذشت بيش از هزار سال از تاريخ تأليف آنها، به جاى فرسودگى و بى‏رونقى، روز به روز بر ارزش و اعتبار آن افزوده شده و جايگاهى بس رفيع و والا يافته‏اند و در صدر قفسه كتابخانه‏ها و در سينه فقها و دانشمندان جاى دارند. در ادامه معرفی تعدادی از آثار ایشان آمده است.

 

به کوشش: دانیال بصیر

 

گذری بر زندگی شیخ صدوق‏

 محمد بن على بن حسين بن بابويه قمى، مشهور به «شيخ صدوق»، در سال 305 هجرى قمرى، در خاندان علم و تقوى، در شهر قم ديده به جهان گشود. سالهاى 306 و 307 نيز براى ولادت شيخ ذكر شده است.  شيخ صدوق، جريان ولادت خود را كه با تقاضاى كتبى پدرش از محضر امام زمان عجل الله تعالى فرجه و دعاى آن حضرت بوده، در كتاب كمال الدين ذکر کرده و آورده:

 هرگاه ابو جعفر محمد بن على الاسود مرا مى‏ديد كه براى فرا گرفتن علم و دانش به محضر استاد مى‏روم به من مى‏فرمود: اين ميل و اشتياق به علم و دانش كه در تو وجود دارد مايه شگفتى نيست, زيرا تو به دعاى امام زمان ـ عجل الله تعالى فرجه الشريف ـ متولد شده‏اى.

پدر بزرگوارش، على بن حسين بن بابويه قمى، از برجسته‏ترين علما و فقهاى بزرگ زمان خود بود. در آن روزگار، با آنكه عالمان و محدثان بسيارى در قم مى‏زيستند، پرچم هدايت و مرجعيت فتوا بر دوش اين عالم عابد و محدث زاهد و صاحب كرامات، يعنى على بن بابويه (پدر شيخ صدوق) بوده است.  شيخ صدوق بيش از بيست سال از دوران پر بركت حيات پدر را درك كرد و در اين مدت از محضر پدر و ساير علماى قم كسب علم و حكمت كرد.  او در سن 22 يا 23 سالگى بود كه پدر بزرگوارش دار فانى را وداع كرد، وظيفه سنگين نشر احاديث آل محمد ـ صلى الله عليهم اجمعين ـ و هدايت امت را به عهده گرفت. اين عالم بزرگ و آخرين بازمانده خاندان صدوق، پس از عمرى پر بركت در سال 381 هجرى ديده از جهان فانى فرو بست و به سراى باقى شتافت.

تأليفات فراوان و گوناگون وى در علوم و فنون مختلف اسلامى، هر كدام گوهرى تابناك و گنجينه‏اى پايان‏ناپذير است كه هم‏اكنون نيز با گذشت بيش از هزار سال از تاريخ تأليف آنها، به جاى فرسودگى و بى‏رونقى، روز به روز بر ارزش و اعتبار آن افزوده شده و جايگاهى بس رفيع و والا يافته‏اند و در صدر قفسه كتابخانه‏ها و در سينه فقها و دانشمندان جاى دارند. در ادامه معرفی تعدادی از آثار ایشان آمده است.

کتابشناسی شیخ صدوق

1.      کتاب التوحيد

موضوع كتاب رواياتی از حضرت رسول خدا ـ صلى الله عليه و آله و سلم ـ و ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ پيرامون توحيد و شناخت ذات، صفات، اسما و افعال خداوند متعال و پاداش يكتا پرستان و عرفا، يكتاپرستى و نفى تشبيه، معناى واحد، توحيد و موحد، معناى «قُل هوَ اللّه أحَد»، اثبات جسم و صورت نداشتن خداوند، روايات درباره ديدن خداوند، قدرت، صفات ذات و صفات افعال، تفسير «كل شي‏ء هالك إلا وجهه»، تفسير «و الأرض جميعا قبضته»، نفى زمان و مكان و حركت از خداوند متعال، اسماء الله و مباحث مفيد و مهم کلامی است.

 اين كتاب در شناخت خداوند متعال و معرفى ديدگاه شيعه درباره مباحث توحيد، كتابى ارزشمند است. كتاب شامل 583 حديث است كه در 67 باب توسط مؤلف تنظيم شده‏اند. اعتبار كتاب توحيد، مانند ديگر كتاب‏هاى شيخ صدوق، پيوسته مورد توجه علما و فقهاى شيعه قرار داشته و از معتبرترين اصول روايى شيعه به شمار مى‏آيد. روايات آن نيز در بسيارى از مجموعه‏هاى روايى شيعه مانند بحار الانوار آمده و به آنها استناد شده است.

شيخ صدوق درباره انگيزه نگارش اين كتاب مى‏گويد: امرى كه موجب گشت تا اين كتاب را به رشته تحرير درآورم اين بود كه ديدم برخى از مخالفين به علماى شيعه نسبت تشبيه و جبر مى‏دهند. دليل آن هم رواياتى بود كه در كتاب‏هاى شيعه ديده بودند و با ناآگاهى از معانى و تفسير آنها، معنايى غلط براى آن بيان مى‏كردند و با اين كار چهره مذهب ما را در برابر مردم زشت و ناپسند نشان مى‏دادند. من هم با قصد قربت به درگاه الهى، اقدام به نگارش اين كتاب در توحيد و نفى تشبيه و جبر نمودم.   شرح‏هاى متعددى بر اين كتاب نگاشته شده است.

2.      ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏ 

شيخ صدوق در كتاب ثواب الأعمال روايات فراوانى را پیرامون بيان اعمال پسنديده و ناپسند و پاداش اعمال نيك و مجازات اعمال بد انسان آورده است.

 همچنين وى در اين كتاب رواياتى از ائمه معصومين عليهم السلام درباره اعمال خيرى كه خداوند بر آن وعده پاداش داده و اعمال زشتی كه خداوند بر آنها وعده عذاب و عقاب داده آورده است. كتاب ثواب الأعمال مانند ديگر كتاب‏هاى شيخ صدوق پيوسته مورد توجه علما و فقهاى شيعه قرار داشته و از معتبرترين اصول روايى شيعه به شمار مى‏آيد.

ثواب گفتن لا اله الا الله، رفتن به مسجد، تفكر، زيارت پيامبر و ائمه، حفظ قرآن، توبه، عمل به علم، شاد كردن دل برادر مؤمن و ثواب جهاد در راه خدا مى‏باشد.

 كتاب عقاب الاعمال نيز شامل موضوعاتى مانند:

 مجازات كسى كه در انجام فرامين الهى سستى به خود راه دهد، قسم دروغ، زكات ندادن، اذيت مؤمن، قطع رحم، حاكم ستمگر و مجازات ترك امر به معروف و نهى از منكر مى‏باشد.

كتاب ثواب الأعمال شامل 788 حديث است كه در ضمن 389 عنوان آمده‏اند. كتاب عقاب الأعمال هم شامل 331 حديث است كه در ضمن 131 عنوان آمده‏اند.

 روايات اين كتاب در بسيارى از مجموعه‏هاى روايى بزرگ شيعه مانند: كتب اربعه، بحار الانوار و وسايل الشيعه نقل شده و به آنها استناد شده است. ‏

این کتاب دائرة المعارف بزرگى از معارف اسلامى و احكام حلال و حرام مى‏باشد و هيچ فقيه دانشمند و يا اديب نام‏آورى از آن بى‏نياز نيست.

 شيخ صدوق درباره انگيزه نگارش اين كتاب مى‏فرمايد: امرى كه موجب گشت اين كتاب را به رشته تحرير درآورم روايتى بود از حضرت رسول خدا صلى الله عليه و آله كه مى‏فرمايد:«راهنما بر انجام عمل نيك مانند انجام دهنده آن است»، و آن را «ثواب الأعمال» نام نهادم به اميد آنكه خداوند مرا از پاداش آن محروم نفرمايد و به جز اميد به پاداش الهى و خوشنودى خداوند سبحان چيز ديگرى مقصود من نبوده است.

3.      الخصال

شيخ صدوق در اين كتاب روايات فراوانى درباره مسائل اخلاقى و عقيدتى و ديگر موضوعات مورد نياز جامعه بشرى جمع آورى كرده است. اين كتاب در نوع و سبك خود بى نظير است و اولين كتابى است كه به اين سبك به نگارش در آمده است.  مؤلف به شكلى زيبا و با توجه به اعداد يك تا هزار، روايات را دسته‏بندى نموده است. ارزش‏كتاب خصال با وجود حجم كم، دائرة المعارف بزرگى از معارف اسلامى و احكام حلال و حرام است و هيچ فقيه دانشمند و يا اديب نام‏آورى از آن بى‏نياز نيست.

 همچنين اين كتاب، به مباحث تاريخى، تفسير قرآن، نكات فلسفى و مسائل سياسى نيز اشاره دارد.

 كتاب خصال با مطالب مفيد و مباحث گرانقدر خود از مجموعه‏هاى نفيس روايات اهل بيت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به شمار مى‏آيد. كتاب حاضر شامل 1255 حديث است و در 26 باب مجزا تنظيم گرديده. عنوان بندى باب‏ها بر اساس ارقام است بدين شكل كه روايات شامل يك خصلت در يك باب آمده و شامل دو خصلت در بابى و شامل سه خصلت در بابى ديگر و...

شيخ صدوق درباره انگيزه نگارش اين كتاب مى‏گويد:

با تحقيق در تأليفات مشايخ و علماى بزرگ گذشته دريافتم كه آنان در بخش‏هاى مختلف علوم كتاب‏هايى نگاشته‏اند, اما درباره رابطه ميان اعداد و صفات پسنديده و ناپسند چيزى نگاشته نشده است.

 با توجه به فايده فراوان اين موضوع براى جوينده علم، بر آن شدم تا براى تقرب به درگاه الهى دست به نگارش چنين كتابى بزنم تا به پاداش الهى و خوشبختى و رحمت خداوند متعال نايل گردم و از درگاه ايزد منان خواهانم تا اميدم را نااميد نگرداند چرا كه او بر هركارى تواناست.

اعتباراين كتاب نيز مانند ديگر كتاب‏هاى شيخ صدوق مورد توجه خاص علما و فقهاى شيعه قرار گرفته و روايات آن در بسيارى از مجموعه‏هاى روايى شيعه مانند كتب اربعه و بحار الانوار آمده و نقل آنها زينت بخش كتب روايى علماى متأخر از شيخ صدوق شده است.

4.      صفات الشيعة 

با بالا گرفتن ظلم و ستم خلفاى عباسى و قدرت يافتن دولت‏هاى شيعه در سال‏هاى اوليه غيبت كبرى و علاقه روز افزون مردم به اهل بيت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم، مذهب تشيع طرفداران فراوانى پيدا كرده بود. مردم بدون آنكه آگاهى صحيحى از معارف عميق و گسترده تشيع داشته باشند به آن گرويده بودند و شيخ صدوق كه يكى از خدمتگزاران بزرگ معارف اهل بيت عليهم السلام بود با نگارش اين كتاب مردم را از صفات حقيقى شيعه خاندان رسالت آگاه ساخت تا مردم تنها به نام اكتفا نكنند، بلكه در حقيقت نيز پيرو و شيعه آن بزرگواران باشند.

روايات ائمه ـ عليهم السلام ـ درباره صفات و ويژگى‏هاى شيعه و اينكه شيعيان محمد و آل محمد ـ صلوات الله عليهم ـ چه خصوصيت‏هايى را بايد دارا باشند تا شيعيان حقيقى آن بزرگواران باشند، موضوع این کتاب است. كتاب که شامل 71 حديث است. از زمان نگارش تا كنون مورد توجه علما و فقهاى شيعه قرار داشته و در بسيارى از مجموعه‏هاى روايى بر آن استناد شده مانند: «الدمعة الساكبة» نوشته محمد باقر بن عبد الكريم دهدشتى نجفى و «بحار الانوار» علامه مجلسى و «وسائل الشيعه» شيخ حر عاملى و «مستدرك الوسائل» محدث نورى. علاقه محدث نورى به اين كتاب در حدّى بوده كه محدث نورى يك نسخه از آن را به خط خود نگاشته كه اين نسخه هم‏اكنون در دسترس مى‏باشد.

اين كتاب براى شناخت صفات شيعه حقيقى كتابى بس ارزشمند و قابل توجه است و خواننده با مطالعه آن پى به صفات و ويژگيهايى كه شيعيان اهل بيت بايد دارا باشند مى‏برد و با داشتن مجموعه روايات اخلاقى و عقيدتى و بهترين برنامه براى زندگى مى‏باشد.

5.      علل الشرائع‏ 

علل الشرايع مجموعه رواياتى از حضرت رسول خدا ـ صلى الله عليه و آله و سلم ـ و ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ درباره علت برخى از احكام شرعى و عقيدتى است. شيخ صدوق در اين كتاب به علت نام گذارى و علت برخى از كارهاى پيامبران و يا پيامبر اسلام و ائمه معصومين نيز اشاره دارد. اين كتاب براى شناخت علت برخى از احكام اسلام و فلسفه وجودى آنها، مانند اينكه چرا خداوند نماز را واجب گردانيده و اينكه چرا نماز ظهر و عصر يا مغرب و عشا را مى‏توان با هم خواند بسيار راهگشا است.

 همچنين دليل برخى از مباحث عقيدتى در آن بحث شده، از جمله اين كه چرا پيامبران از فرشتگان برتر هستند و علت احتياج ما به پيامبر و امام علاوه بر آن دليل برخى از مباحث تاريخى را مستندا ذكر نموده، مانند علت حرمت شكار در روز شنبه بر يهوديان و اينكه چرا حضرت فاطمه زهرا عليها السلام شبانه دفن شد و مباحث مفيد ديگر.

 در مجموع، علل الشرايع كتابى ارزشمند و قابل توجه مى‏باشد كه با توجه به روايات اهل بيت رسول خدا، كه تنها راه شناخت معارف و احكام اسلامى است، نگاشته شده است.

از جمله موضوعات كتاب عبارتند از: چگونگى ازدواج فرزندان حضرت آدم عليه السلام با فرشتگان، علت ورود حضرت على عليه السلام به شورى، دليل آنكه نماز صبح را بلند مى‏خوانيم، بيان علت زكات، اينكه چرا وصيت فقط در يك سوم اموال صحيح است، علت نام گذارى پزشك به طبيب، سرّ حرمت گوشت حيوانات وحشى و بسيارى از مباحث مفيد و ارزشمند ديگر.

شيخ صدوق كه خود يكى از بزرگترين روات شيعه به شمار مى‏آيد عمر خود را صرف شنيدن و نقل روايات اهل بيت عصمت و طهارت نمود تا سخنان گهربار آن بزرگواران را به گوش ديگر انسان‏ها و آيندگان برساند.وى با نگارش اين كتاب خدمتى بزرگ در راه شناخت معارف اسلام و انگيزه و علتهاى احكام شرعى نموده است.

علامه مجلسى در اين باره مى‏فرمايد: كتاب‏هاى شيخ صدوق در حدّ كتب اربعه مى‏باشند و دراجازات روايى ما از مشايخ بزرگ شيعه موجود است و بسيارى از علما و فقهاى شيعه از آنها روايت نقل كرده‏اند و به لطف خداوند نسخه‏هاى قديمى و تصحيح شده‏اى از آن در اختيار ما مى‏باشد. كتاب علل الشرايع و الأحكام نوشته شيخ صدوق، ابو جعفر محمد بن على بن حسين بن موسى بن بابويه قمى است. اين كتاب به وسيله شيخ ابراهيم كفعمى با نام« اختصار علل الشرايع» و به وسيله شيخ شرف الدين يحيى بحرانى با نام« تلخيص علل الشرايع» خلاصه شده است. همچنين توسط آقا نجفى، شيخ محمد تقى اصفهانى به فارسى ترجمه شده است.

مباحث‏

6.      عيون أخبار الرضا عليه السلام‏ 

شيخ صدوق در اين كتاب روايت‏هاى پيرامون امام رضا عليه السلام و مجموعه رواياتى كه از آن حضرت روايت شده را جمع‏آورى كرده است. كتاب عيون اخبار الرضا از معتبرترين منابع روايى شيعه است كه مانند ديگر كتاب‏هاى شيخ صدوق از ارزش و اعتبار خاصى برخوردار است. اين كتاب در شرح و توضيح بسيارى از عقايد شيعه كتابى ارزشمند و مفيد مى‏باشد. شيخ صدوق با جمع‏آورى سخنان و بحث‏هاى امام رضا عليه السلام با ديگر دانشمندان آن دوران بسيارى از مباحث مهم اسلامى را مطرح كرده است.

شيخ صدوق اين كتاب را براى هديه به كتابخانه صاحب بن عباد ديلمى، وزير وقت و حاكم شيعى آن دوران نگاشته است. صاحب بن عباد در مدح و ستايش امام رضا عليه السلام اشعارى مى‏سرايد و آن را به شيخ صدوق هديه مى‏دهد و شيخ نيز اين كتاب را در پاسخ به هديه ايشان، به نگارش در مى‏آورند.

مرحوم مير داماد در مدح اين كتاب سروده است:

          عيون أخبار الرضا صيقل تجلو عن القلب صداء الكرب

لم يبد للدهر نظيرا لها لناظر في الشرق و الغرب

و كل فن في أساليبها يكفيك و تخلية السرب كالشمس

من نور الهدى مشرق بالسلم يقضى وطر القلب‏

يعنى: كتاب عيون اخبار الرضا كتابى شفاف است كه قلب انسان را شفا مى‏دهد.

 در تمام روزگار و در نگاه هيچ بيننده‏اى كتابى مانند اين كتاب نگاشته نشده است.

 اين كتاب با شيوه‏اى شگفت‏انگيز مانند خورشيد از نور هدايت مى‏درخشد و آرزوى قلب را برآورده مى‏سازد.

 كتاب عيون اخبار الرضا بسيار مورد توجه علما و انديشمندان اسلامى قرار گرفته است و ترجمه‏ها و شرح‏های فراوانى بر آن نگاشته شده است.

7.      فضائل الشيعة 

بعد از وفات حضرت رسول خدا صلى الله عليه و آله حكومت‏هاى وقت سعى و تلاش فراوانى در خانه‏نشين كردن اهل بيت آن حضرت داشتند. آنان پيروان و شيعيان اهل بيت را قتل عام كرده و يا در زندان‏ها و زير شكنجه به شهادت مى‏رساندند.

تبليغات شديدى هم بر عليه شيعه به راه انداخته بودند و به آنها رافضى مى‏گفتند يعنى كسانى كه راه عموم مردم را ترك كرده‏اند. در اين ميان علما و فقهاى شيعه با فداكارى و از خود گذشتگى به نقل روايات نبى اكرم و اهل بيت آن حضرت درباره مقام و منزلت ائمه عليهم السلام و ياران آنان پرداختند تا مقام حقيقى اهل بيت عصمت و طهارت و شيعيانشان را بر ديگر مسلمانان آشكار نمايند و اسلام حقيقى و راه حق را بر مردم نمايان گردانند. شيخ صدوق نيز يكى از راويان بزرگ شيعه به شمار مى‏آيد كه در همين راستا اين كتاب را به نگارش درآورده است.شيخ صدوق در اين كتاب مجموعه رواياتى از ائمه عليهم السلام درباره مقام و منزلت شيعيان محمد و آل محمد صلوات الله عليهم مى‏آورد و اينكه آنان تنها راهيان راه حق و پيروان حقيقى حضرت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مى‏باشند.

 در مجموع اين كتاب مجموعه رواياتى اخلاقى و عقيدتى مى‏باشد. اين كتاب که شامل 45 حديث است، براى شناخت مقام و منزلت اهل بيت عصمت و طهارت و شيعيان و پيروان آنان كتابى بس ارزشمند و قابل توجه است و خواننده با مطالعه آن به جايگاه شيعه در اسلام و نزد حضرت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پى مى‏برد.

8.      كمال الدين و تمام النعمة

  كتاب كمال الدين از قديمى‏ترين و معتبرترين منابع روايى شيعه درباره امام زمان عجل الله تعالى فرجه مى‏باشد.  شيخ صدوق در اين كتاب بسيارى از مباحث اعتقادى شيعه را درباره آن حضرت بيان فرموده است. وی در اين كتاب مثال‏هاى فراوانى از غيبت پيامبران الهى آورده و به بررسى كامل مسئله امامت حضرت مهدى عجل الله تعالى فرجه و تولد ايشان و روايات پيامبر و ائمه عليهم السلام درباره ظهور آن حضرت و كسانى كه به خدمت آن حضرت رسيده‏اند و شرائط دوران ظهور ايشان پرداخته است.

 شيخ صدوق انگيزه خود را از نگارش اين كتاب اين گونه بيان مى‏فرمايد: بعد از آن كه سفرى به مشهد مقدس داشتم و به زيارت على بن موسى الرضا عليه السلام مشرف شدم به نيشابور رفتم.

 در آنجا بيشتر شيعيانى كه به ديدن من مى‏آمدند شبهاتى درباره امام زمان عجل الله تعالى فرجه داشتند و من هم سعى فراوانى در حل آن شبهات نمودم تا آنكه به قم آمدم. در آنجا نيز شيخ نجم الدين ابو سعيد محمد بن حسن بن محمد بن احمد بن على بن صلت قمى به ديدارم آمد.

 او نيز از من درخواست نگارش كتابى در اين باره داشت و من هم به ايشان وعده اجابت دادم تا آنكه شبى امام زمان عجل الله تعالى فرجه را در خواب ديدم.  

 آن حضرت به من فرمودند: چرا كتابى درباره غيبت نمى‏نويسى تا خداوند به واسطه آن حوائجت را برآورده سازد؟»  

 عرض كردم: «اى فرزند رسول خدا من در اين باره چند كتاب نوشته‏ام.»  

 آن حضرت فرمودند: «اينك كتابى بنويس و در آن به غيبت‏هاى پيامبران الهى نيز اشاره كن.»  

 پس از آن از خواب بيدار شدم و بر آن شدم تا اين كتاب را به نگارش درآورم. 

 

9.      مصادقة الإخوان‏ 

كتاب حاضر مجموعه رواياتى است كه از حضرت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و ائمه معصومين عليهم السلام روايت شده و درباره رابطه ميان افراد مؤمن با يكديگر و حقوقى كه برادران دينى بر هم دارند مى‏باشد و براى شناخت حقوق برادران دينى بر يكديگر، كتابى بس ارزشمند و قابل توجه است و با توجه به روايات اهل بيت رسول خدا كه تنها راه شناخت معارف و احكام اسلامى مى‏باشند نگاشته شده است.

اين كتاب مانند ديگر كتاب‏هاى شيخ صدوق پيوسته مورد توجه علما و فقهاى شيعه قرار داشته و از معتبرترين اصول روايى شيعه به شمار مى‏آيد به طورى كه روايات آن در بسيارى از مجموعه‏هاى روايى شيعه مانند كتب اربعه و بحار الانوار و وسايل الشيعه ذكر شده و به آن استناد شده است.

 شيخ صدوق با نگارش اين كتاب قدمى مهم براى شناخت معارف اصيل اسلام و شناساندن حقوق برادران مؤمن بر يكديگر برداشته است. كتاب، شامل 125 حديث است كه در ضمن 43 باب تنظيم شده‏اند.

10  .  معاني الأخبار

معاني الأخبار مانند ديگر كتاب‏هاى شيخ صدوق، پيوسته مورد توجه علما و فقهاى شيعه قرار داشته و از معتبرترين اصول روايى شيعه به شمار مى‏آيد و روايات آن در بسيارى از مجموعه‏هاى بزرگ روايى شيعه مانند:« كتب اربعه»،« بحار الأنوار» و« وسائل الشيعه» آمده و به آن استناد شده است.

 اين كتاب براى شناخت معانى اصطلاحات قرآنى، روايى، عقيدتى، فقهى و ديگر معارف اسلامى كتابى بس ارزشمند و قابل توجه است كه با توجه به روايات اهل بيت رسول خدا، كه تنها راه شناخت معارف و احكام اسلامى مى‏باشد، نگاشته شده است.

شيخ صدوق، كه يكى از بزرگ‏ترين روات شيعه به شمار مى‏آيد، در تمام عمر خود همتى جز جمع آورى روايات اهل بيت عصمت و طهارت نداشت. وى با نگارش اين كتاب و كتاب‏هاى فراوان ديگر در موضوعات مختلف خدمتى بزرگ در راه شناساندن معارف اصيل اسلام به جهانيان نموده است.

اين كتاب شامل 809 حديث است كه در ضمن 419 باب آمده است و  از جمله موضوعات كتاب مى‏توان به:  معناى بسم الله الرحمن الرحيم، معناى لوح و قلم، معناى ازدواج نور با نور، معناى جوانمردى و مردانگى، معناى وحدت و تفرقه و معناى سنت و بدعت، معناى سخن حضرت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم كه مى‏فرمايد:« اختلاف امت من رحمت است»، معناى همسايه و حد همسايگى، معناى غيبت و بهتان و... اشاره كرد.

11.  من لا يحضره الفقيه‏ 

این کتاب خاوی مجموعه روايات اهل بيت عليهم السلام درباره مسائل فقهى و احكام شرعى است. شيخ صدوق در اين كتاب روايات فقهى را كه از ديدگاه خود صحيح و معتبر بوده جمع آورى نموده است.

اين كتاب يكى از ارزشمندترين منابع روايى شيعه به شمار مى‏آيد و يكى از چهار كتاب معتبر روايى شيعه است و هر مجتهدى در اجتهاد و استنباط احكام شرعى بايد به روايات آن توجه داشته باشد.  كتاب من لا يحضره الفقيه از زمان نگارش مورد توجه و استقبال علماى شيعه قرار گرفته است و پيوسته در مجموعه‏هاى بزرگ و كوچك روايى بر آن استناد نموده و از آن روايت نقل كرده‏اند. شيخ صدوق اين كتاب را به درخواست يكى از سادات بزرگوار شهر بلخ به نام شريف الدين ابو عبد الله محمد بن حسين معروف به نعمت نگاشته است.

 شيخ صدوق نيز با پذيرفتن اين درخواست مى‏فرمايند من در اين كتاب بنا ندارم تا هر چه روايت شده را نقل نمايم بلكه فقط آن رواياتى را نقل مى‏كنم كه آنها را صحيح و معتبر مى‏دانم و به آن فتوا مى‏دهم و عقيده دارم كه ميان من و خداوند حجت است.

در قرون اوليه اسلامى فقهاى شيعه فقط به روايت و نقل سخنان ائمه عليهم السلام اكتفا مى‏كردند و به خود اجازه گفتن سخنى در برابر و يا در كنار سخنان ائمه معصوم نمى‏دادند چرا كه آنان را مرتبط با مركز وحى و معدن حكمت مى‏دانستند. حتى اگر مى‏خواستند كتابى غير روايى به نگارش درآورند سعى مى‏كردند تا از الفاظ روايات استفاده كنند و سخنى غير از سخن اهل بيت عصمت و طهارت ننويسند.

 شيخ صدوق از آخرين علماى اين دوره به شمار مى‏آيد. در تأليفات ايشان همه كتاب روايت و يا گرفته شده از الفاظ روايات است، به حدى كه برخى از علماى شيعه مى‏گويند اگر درباره مسأله‏اى روايتى نيافتيم به الفاظ شيخ صدوق نيز مى‏توانيم استناد كنيم چرا كه الفاظ ايشان همه استفاده شده از الفاظ روايات است. شيخ صدوق در مقدمه كتاب مى‏فرمايد من روايات اين كتاب را از اصول معتبر و مشهور روايى شيعه گرفته‏ام مانند: كتاب حريز بن عبد الله سجستانى‏، كتاب عبيد الله بن على حلبى، كتاب‏هاى على بن مهزيار اهوازى‏، كتاب‏هاى حسين بن سعيد، نوادر احمد بن محمد بن عيسى‏  و بسيارى ديگر از اصول اوليه و منابع معتبر روايى.

 اين كتاب شامل مباحث فراوان فقهى است، بعد از ايشان از زمان شاگردشان «شيخ مفيد» كم كم اين سبك تغيير كرد زيرا با تغيير نيازهاى روز و هجوم شبهات و ايرادات مخالفان و دشمنان اسلام و ورود فلسفه غرب به جهان اسلام و عقايد و افكار انحرافى، علماى ما مجبور به پاسخ گويى شدند و در صدد حل آن شبهات برآمدند و شيوه‏اى نو در تأليفات علما و فقهاى شيعه پديدار گشت.

 شيخ صدوق در اين كتاب حدود 6 هزار روايت نقل كرده است كه عموما در باره مباحث فقهى و احكام شرعى است.  بر كتاب «من لا يحضر» شرح‏هاى فراوانى نيز نگاشته شده كه در شرح روايات كتاب و بررسى آنهاست

12.  الأمالي‏

در اواخر قرن سوم هجرى شيوه‏اى در ميان دانشمندان اسلامى ظهور كرد كه آن را فن امالى ناميدند. امالى جمع املا است و آن اينگونه است كه يكى از اساتيد و دانشمندان بزرگ در انجمنى، مطالبى را ايراد مى‏كرد و ديگران سخنان او را نوشته و جمع‏آورى مى‏كردند تا به صورت كتابى مى‏شد و آن را امالى مى‏خواندند. از فقهاى بزرگ شيعه آثار گران بهايى به اين شكل به يادگار مانده كه امالى شيخ صدوق از آن جمله است و اثرى بس نفيس و ارزشمند مى‏باشد. كتاب امالى از جلسه‏هاى متعددى كه شيخ صدوق هفته‏اى دو روز در روزهاى سه شنبه و جمعه از 18 رجب سال 367 هجرى تا روز 11 شعبان سال 368 هجرى در مشهد مقدس املا فرموده و شاگردان ايشان نوشته‏اند تشكيل شده است.

 متن اين كتاب همان متن احاديث است كه با سلسله سند آورده شده. در اين كتاب تبحر شيخ صدوق در جمع و حفظ احاديث فريقين شيعه و سنى به خوبى آشكار است.

 شيخ صدوق از هفتاد و يك استاد شيعه و سنى استفاده حديث كرده و روايات آنها را با سلسله سندها در كتاب خصال خود آورده است.

 منابع:

نرم افزار، گنجینه روایات نور

من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق، قم: مؤسسه احیاءالکتب الاسلامیه.

امالی، شیخ صدوق، قم: ارمغان طوبی.

کمال الدین، شیخ صدوق، قم: انتشارات جمکران.

التوحید، شیخ صدوق،  قم: ارمغان طوبی.

فرهنگ کتب حدیثی شیعه، محمود مدنی، تهران: نشر بین الملل وابسته به امیرکبیر.

..........................

منبع: سایت ابنا

سومین جشنواره سراسری پژوهش‌های رضوی

انتشار فراخوان سومین جشنواره سراسری پژوهش‌های رضوی

24 فروردين 1392 ساعت 14:49

فراخوان سومین جشنواره سراسری پژوهش‌های رضوی از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان تهران منتشر شد. آخرین مهلت ارسال اثر به این جشنواره ۲۰ تیرماه است.-

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به نقل از روابط عمومی و امور بین‌الملل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، این جشنواره در چارچوب یازدهمین دوره جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع) و با هدف ترویج فرهنگ و معارف رضوی، افزایش شناخت مخاطبان نسبت به سیره عملی امام رضا (ع) به واسطه‌ پژوهش برگزار خواهد شد.

بر اساس فراخوان اعلام شده، قرار است سومین جشنواره سراسری پژوهش‌های رضوی برای گروه سنی نوجوانان ۱۳ تا ۱۷ سال برگزار شود و پژوهش‌های ارایه شده می‌تواند به شکل فردی یا گروهی باشد.

هر شرکت‌کننده (یا گروه پژوهشی) می‌تواند حداکثر دو اثر را ارسال کند و آثار ارسالی نباید در جشنواره‌ها یا مسابقه‌های دیگر شرکت داده شده باشند. همچنین شرکت‌کنندگان باید به هر دو روش (جزوه پرینت شده و لوح فشرده با فرمت PDF و Word ) آثار خود را به دبیرخانه ارسال کنند.

علاقه‌مندان می‌توانند فرم شناسنامه مندرج در فراخوان را تا تاریخ سی و یکم فروردین ماه به نشانی پست الکترونیک جشنواره [e-mail] یا از طریق نمابر به شماره ۸۸۹۷۱۳۰۲ ارسال کنند. بدیهی است دبیرخانه از پذیرفتن آثار شرکت‌کنندگانی که این فرم را ارسال نکرده‌اند، معذور است و آثار ارسالی عودت داده نخواهد شد.

آخرین مهلت ارسال اثر پژوهشی به سومین جشنواره سراسری پژوهش‌های رضوی ۲۰ تیر سال ۹۲ است و پس از گذشت مراحل انتخاب و داوری آثار، برگزید‌گان نهایی معرفی خواهند شد.

اختتامیه سومین جشنواره سراسری پژوهش‌های رضوی نیز سال آینده همزمان با دهه کرامت در استان تهران برگزار و از صاحبان بر‌ترین آثار تجلیل ‌می‌شود.

فراخوان و شیوه‌نامه‌های این جشنواره‌ها با هدف اطلاع‌رسانی به مخاطبان و علاقه‌مندان به صورت کامل همراه با فایل‌های تصویری و متنی در پایگاه خبری کانون به نشانی www.kanoonnews.ir منتشر شده است.

برگزاری مسابقه فرهنگی نسیم حضور در حرم رضوی

به گزارش خبرگزاری فارس از مشهد، حجت‌الاسلام علی پایاب ظهر امروز در جمع خبرنگاران اظهار کرد: مسابقه فرهنگی نسیم حضور، در تیراژ 15 هزار نسخه در میان عموم زائران و مجاوران بارگاه منور رضوی توزیع می‌شود.

پایاب، سیره اخلاقی امام رضا(ع)، رابطه عاطفی امام رضا(ع) با دوستان، اهتمام به امر خانواده، نیکی به پدر و مادر در کلام امام رضا(ع)، معرفی آیت‌الله حبیب‌الله گلپایگانی از مشاهیر مدفون در حرم رضوی و معرفی کتاب اخلاق معاشرت را برخی از مباحث مطرح شده در این مسابقه عنوان کرد.

وی با اشاره به اینکه برگه‌های مسابقه فرهنگی نسیم حضور در تمامی ساعات شبانه‌روز در کیوسک‌های راهنمای زائر اماکن متبرکه حرم مطهر رضوی در بین زائران توزیع می‌شود، خاطرنشان کرد: سئوالات این مسابقه از متن‌های موجود در برگه‌های مسابقه و به صورت تستی و تشریحی طرح شده است و به قید قرعه به برندگان این مسابقه هدایای ارزنده‌ای اهدا می‌شود.

پایاب یادآور شد: انتقال پیام‌های دینی و آشنایی عموم با سیره زندگی ائمه ‌اطهار(ع) در قالب‌های جذاب و پرانگیزش مانند مسابقات از شیوه‌های مؤثر کار فرهنگی است.

وی افزود: حضور پرشمار زائران و مجاوران در حرم مطهر رضوی در گروه‌های سنی و تحصیلی مختلف بر ضرورت پرداختن به ابعاد مختلف زندگی ائمه معصوم(ع) و مسائل روز جامعه در اوقات فراغت از زیارت می‌افزاید.

رئیس اداره تولیدات فرهنگی آستان قدس رضوی بیان کرد: مسابقات فرهنگی از فراگیرترین برنامه‌های فرهنگی در حرم مطهر رضوی است که استفاده از منابع اصلی دینی، توجه به انگیزش شناخت دینی در کنار آموزش و مواجهه با خرافات و شبهات از رویکردهای مهم برگزاری مسابقات فرهنگی است.

معجزه امام رضا(ع) در مستند «پرواز 320» تصویر می‌شود

روح‌الله رفیعی کارگردان مستند «پرواز 320» درباره این مستند به خبرنگار فرهنگی خبرگزاری فارس گفت: در اسفند ماه سال 1380 هواپیمای ایلوشین با 230 مسافر از فرودگاه شهید هاشمی‌نژاد مشهد به سمت اصفهان در حرکت بود که موتور به علت مشکل فنی دچار حادثه می‌شود و پس از چند دقیقه‌ای از هواپیما جدا شده و جای خود را به توده‌ای از آتش می‌دهد.

وی افزود: این هواپیما با داشتن بیش از 30 تن سوخت پس از 20 دقیقه از شروع حادثه در حالیکه آتش هواپیما را احاطه کرده بود به سلامت در فرودگاه مشهد می‌نشیند و همه مسافران به سلامت از آن خارج می‌شوند.

رفیعی با بیان اینکه زمان لازم برای فرود سالم هواپیما در استاندارد ایمنی شرکت سازنده کمتر از 6 دقیقه بوده، تاکید کرد: این در حالی است که کارشناسان، فرود سالم این هواپیما را امری عجیب و ماورایی دانستند و نکته مهم در این پرواز علاوه بر تخصص و مهارت خلبان ایرانی، توسل به ائمه معصومین(ع) به خصوص حضرت ثامن‌الحجج علی بن موسی الرضا(ع) بود.

وی افزود: در بیست دقیقه حادثه، کادر پروازی با عملیاتی کردن تمام دانش در خصوص مهار آتش این سانحه کنترل نشده و هر لحظه همگی مسافران و کادر پروازی با مرگ حتمی دست و پنجه نرم می‌کردند.

کارگردان این مستند در خصوص مراحل تولید این «پرواز 230» گفت: تصویربرداری این مستند در شهرهای تهران، مشهد و اصفهان انجام شد و تدوین آن همزمان با تولید جلوه‌های ویژه آن صورت پذیرفت که کل زمان ساخت این مستند در مجموع یک‌سال بطول انجامید و برای ساخت این مستند حدود 20 نفر همکاری داشتند.

وی افزود: این مستند به سفارش ستاد معجزه هوایی ثامن الحجج(ع) در خانه فرهنگ و رسانه ثائر تولید شده است.

سروده ی شاعری زرتشتی در مدح امام رضا(ع)

سروده ی شاعری زرتشتی در مدح امام رضا(ع)

شعر زیبای زیر در مدح امام رضا(ع) از سروده های شاعر زرتشتی بانو توران شهریاری است:

به مشهد سلام و به مشهد درود
سر آریم در خاک پاکش فرود

بر این خاک، نور خدا تافته
رهی بر در کبریا یافته

ز دوران دیرین و عهد کهن
چو نور است در چشم مام وطن

بود شهری آباد در روزگار
«امام رضا» خفته در این دیار

هر آن کس برش برد دست نیاز
از این در نگردید نومید باز

غریبی که با هر دلی آشناست
چو آیینه پاک ذات خداست

شفابخش درمانده‌ دردمند
پناه پناهنده مستمند

امام به حق خسرو چاره ساز
نهد بر درش خلق روی نیاز

بسی شهریاران نام آفرین
نهادند بر خاک پاکش جبین

چو این خاک، خاک خراسان بود
هر آن مشکلی بهرش آسان بود

فرامین احمدشاه درانی مرتبط با آستان قدس رضوی/ زهرا فاطمی مقدم

در این نوشتار سه فرمان از احمدشاه درانی راجع به تشکیلات اداری آستان قدس در دوره افشاریه معرفی می شود.

احمد شاه که از وی به عنوان بانی نخستین حکومت نوین در افغانستان یاد می شود طی سالهای 1163-1184 هجری قمری سه بار مشهد را به عنوان مقر حکومت افشاریان مورد حمله قرار داد و دو بار توانست شاهرخ افشاری را به اطاعت خود وادارد. در این بین تشکیلات اداری آستان قدس نیز به محلی برای اعلام برتری احمدشاه بر شاهرخ تبدیل می شود. وی با صدور سه فرمان که به ترتیب در سالهای 1168، 1170 و 1171 هجری قمری  صادر می کند ضمن دخالت در امور آستانه ، بالاتر بودن مقام  خود بر شاه افشاری را  به رخ می کشد. این فرامین که مربوط به ابقاء ناظر و متولی یر مناصب خود و نیز انتصاب وکیلی جدید برای آستانه است پرسش هایی را در مورد جایگاه این مناصب ، علل صدور این فرامین و اهمیت این اسناد در ذهن ایجاد می کند. در این نوشتار تلاش شده علاوه بر بازخوانی متن اسناد با مقابله و مقایسه این فرامین با یکدیگر  به تجزیه و تحلیل محتوای آنها نیز پرداخته شود.

کلید واژه های موضوعی: احمدشاه درانی، تشکیلات اداری آستان قدس رضوی، مشهد، افشاریه

مقدمه

با قتل نادر در سال 1160 ق احمدخان فرزند زمان خان ابدالی سدوزه ای (گلستانه،1356 : 60) همچون سایر خوانین و سرکردگان سپاه نادر که داعیه قدرت در سر می پروراندند، همراه با دسته افغانان حاضر در اردوی نادر به سمت قندهار حرکت کرد. (حسینی جامی،1384 : 64 ) در بین راه سپاه افغان وی را به سرداری خود برگزیدند «و دسته علفی را چیده و به جای جیقه بر سر او نصب کردند و ملقب به احمدشاه» نمودند. (گلستانه،1356 : 60) احمدشاه پس از تثبیت قدرت در قندهار و از میان برداشتن مخالفان داخلی با آگاهی از اوضاع خراسان و جنگ قدرتی که در همین زمان در میان خاندان افشاری جریان داشت به قصد حمله به خراسان روانه آن منطقه شد. به نظر می رسد علاوه بر مناسب بودن شرایط سیاسی – نظامی برای هجوم به خراسان، بدست آوردن غنایم و ثروت به جای مانده از نادر برای تأمین هزینه های گوناگون سپاه از دیگر دلایل حمله احمدشاه به شمار آید. از سوی دیگر تسلط بر خراسان و به ویژه مشهد به عنوان مرکز اصلی حکومت افشاریه برای خان ابدالی به معنای نوعی جانشینی نادر محسوب می شد.

در این زمان شاهرخ میراث دار حکومت افشاریان بود. وی که بازیچه دست امرای خراسان بود در سال دوم حکومتش مواجه با شورش برخی امرای محلی گردید. این امرا شاهرخ را عزل و یکی از فرزندان میرزا داود متولی سابق آستان قدس رضوی را به نام «سید محمد» و با لقب «شاه سلیمان دوم» به تخت نشاندند.(مرعشی صفوی، 1328: 114) اما حکومتش بیش از چهل روز دوام نیافت و مجدداً شاهرخ با کمک دیگر امرا به تخت نشست. (گلستانه،1356 : 55)

احمد شاه پس از آگاهی از این جریانات به سمت هرات لشکر کشید و آنجا را تصرف کرد.(همو: 64) وی سپس در سال 1163 به سمت مشهد حرکت و این شهر را به محاصره گرفت اما ظاهراً بی هیچ پیروزی چشمگیری از مشهد به نیشابور رفت. در آن جا هم نتوانست کاری از پیش برد و درنتیجه به هرات بازگشت. (گلستانه،1356 : 65 ؛ مرعشی صفوی، 1328:  140)

درسال 1167ق. احمدشاه دومین هجوم خویش را به خراسان آغاز کرد. با اینکه محاصره مشهد چند ماه طول کشید اما باز هم احمد خان نتوانست کاری از پیش ببرد بنابراین پیغامی برای شاهرخ فرستاد که «مرا شوق عتبه بوسی السلطان الاولیاء، سید الاتقیاء، امام ثامن، علی بن موسی الرضا علیه التحیته والثناء دامن گیر شده» و درخواست متارکه جنگ کرد. شاهرخ نیز که با قحطی و گرسنگی و تلف شدن بسیاری از مردم در شهر مواجه بود به صلح با احمدشاه رضایت داد وبه خدمت شاه درانی رسید. (حسینی جامی،1384 :298) احمدشاه با ورود به مشهد و تعیین نورمحمدخان به پیشکاری شاهرخ، سلطه ضمنی خود را بر حکومت افشاریه نشان داد (گلستانه،1356 : 73) و این موضوع به خوبی در سجع مهر شاهرخ دیده می شود:

                    «یافت از الطاف احمد پادشاه               شاهرخ بر تخت شاهی تکیه گاه» (گلستانه،1356 : 15-414)

 اما مدتی پس از بازگشت احمدشاه، مردم مشهد دست نشانده وی و سایر قوای افغان را از شهر بیرون کردند. (حسینی جامی،1384 : 21) در سال 1184 احمدشاه برای سومین بار عزم تصرف خراسان کرد. تصرف مشهد پس از محاصره ای چندین ماهه ممکن شد و احمد شاه تنها به اظهار اطاعت شاهرخ و پسرش نصرا... میرزا اکتفا کرد. وی در حالیکه به بیماری جذام مبتلا بود و چندان به ادامه حضورش در مشهد خوش بین نبود، خراسان را ترک کرد. (حسینی جامی،1384 :663؛ گلستانه،1356 :  429) ایشان مدتی بعد بر اثر همین بیماری درگذشت.

در دوره زمانی مورد نظر یعنی در فاصله سالهای 1163-1184 هجری قمری آستان قدس رضوی نیز با شرایط ویژه ای رو به رو بود. اگر چه در دوره علیشاه به منظور جلب نظر مردم و علماء اصلاحاتی در این مجموعه صورت گرفته بود ولی هنوز به صورت کامل تغییرات انجام گرفته در زمان نادر به وضع قبلی بازگشته نبود. تغییراتی نظیر حذف منافع مالی آستانه با مصادره موقوفات، کوچک کردن تشکیلات، حذف و یا تغییر جایگاه برخی مناصب و ... تاحدی اوضاع این مجموعه را نسبت به دوره صفویه با آشفتگی روبه رو کرده بود اما با این حال هنوز از اهمیت و جایگاه آن در نظر مردم و حکومت نکاسته بود. به نظر می رسد در راستای همین جایگاه مهم باشد که احمد شاه درانی پس از تسلط بر مشهد فرامینی در مورد تشکیلات اداری آستان قدس صادر می کند تا ضمن افزایش نظارت خویش در این مجموعه، دامنه قدرت و نفوذ خود را نیز نشان دهد. این در حالی است که حکومت افشاریه نیز چه توسط خود شاهرخ و چه توسط پسرانش به ویژه نصرالله میرزا به طور وسیعی در امور آستانه دخالت می کردند، به نحوی که آن را تبدیل به یکی از ارکان حکومت خود کرده بودند.

در ادامه سه فرمان باقی مانده از احمدشاه درانی مربوط به تشکیلات اداری آستان قدس بر اساس اولویت سال صدور معرفی می گردد و تلاش می گردد علاوه بر بازخوانی اسناد با کمک مقایسه فرامین با یکدیگر، جایگاه و اهمیت هر یک از این سه فرمان بررسی شود.

متن کامل مقاله در نشریه الکترونیک شمسه

بیمارستان و دارالشفاء در حرم مطهر رضوي درآئینه تاریخ/ سید محمد رضا فاضل هاشمی

چکیده
مشهدالرضا از روزگارانِ کهن موردِ توجه مسلمانانِ جهان بوده و موقوفات زیادي به منظور آبادانی و رفاه و آسایشِ زائران  و مجاوران وقفِ حرمِ مطهر شده است، از اهدافِ اصلی واقفان و یکی از مصارفِ عمدة منافعِ موقوفات، توجه به بهداشتِ  عمومی، طبابت و مداوا و پرستاري ورعایتِ حالِ زائرانِ بیمار بوده و به تَبع آن تأسیسِ بیمارستان در جوارِ مزارِ کثیر الانوار
حضرت ثامن الحجج علیه السلام از ملزوماتِ اسبابِ رفاه وآسایش زائران محسوب می شده است. شواهد و قرائن تاریخی و  اسنادِ و وقفنامه هاي موجود در اواخرِ دورة تیموري و اوائلِ دورة صفوي نشان می دهد از زمان هاي قدیم شفاخانه و دارالشفاء  وجود داشته و به لحاظِ انتساب به حضرت(ع) دارالشفاء نام گرفته است. ما در این مقاله بر آن هستیم که تأسیسِ بیمارستان  و دارالشفاء را در حرم مطهر رضوي بر اساسِ اسناد و وقفنامه هاي موجود درآستان قدس رضوي مورد بررسی قرار دهیم.

کلید واژه هاي موضوعی: دارالشفاء، بیمارستان، آستان قدس رضوي، موقوفات

متن کامل مقاله با اسناد در مجله الکترونیک شمسه پاییز 1389

معرفی یک برنامه رادیویی

كتابخانه و دانشنامه الكترونيكي امام رضا (ع)

معرفي برنامه بیست و نهم "کتاب فرهنگ"
موضوع	كتابخانه و دانشنامه الكترونيكي امام رضا (ع)
تاريخ پخش	23/10/1391
روز پخش	شنبه
ساعت پخش	10-11 صبح
شنیدن آنلاین (اینترنتی)	mms://62.220.122.10/farhang
وبلاگ "کتاب فرهنگ"	ketabfarhang.blogfa.com
پادکست كتاب فرهنگ (سایت مخصوص فایل‌های صوتی)	culturesbook.podomatic.com

 

حاضران در برنامه
نوع حضور	نام	وابستگي سازماني
ميهمان حضوري برنامه	محمدابراهيم كني	مدير ارتباطات سازمانی شركت خدمات نور
ميهمان تلفني برنامه	سيد احمد الحسيني	پژوهشگر گروه تاريخ مركز تحقيقات كامپيوتري علوم اسلامی قم
سردبير و كارشناس مجري	دكتر محسن حاجي‌زين‌العابديني	عضو هيئت علمي و استاديار مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي بازرس انجمن كتابداري و اطلاع‌رساني ايران
مجري (استثنائا این یک برنامه)	ناصر قوام‌پور

 

معرفي كلي برنامه
نام برنامه	كتاب فرهنگ
رسانه	راديو فرهنگ (radiofarhang.ir)
گروه مربوطه	فرهنگ و هنر
تهيه كننده	اميرحسين محمودي
سردبير و كارشناس مجري	دكتر محسن حاجي‌زين‌العابديني
مجري	مهدي محمديان
روز پخش	شنبه‌ها
ساعت پخش	10 تا 11 صبح
تاريخ شروع پخش	10/4/1391

 

تماس با برنامه (رادیو فرهنگ):

خیابان ولیعصر - خیابان بلال - ساختمان شهدای رادیو - طبقه دوم - روابط عمومی رادیو فرهنگ

صندوق پستي:   1599-19395

 تلفن:  [phone]

دورنگار:  22652340

پيامگير:  22053191

پیامک: 30000558

پست الکترونیکی:    [e-mail]

وبلاگ "کتاب فرهنگ": http://ketabfarhang.blogfa.com

پادکست (سایت مخصوص فایل‌های صوتی) "کتاب فرهنگ": culturesbook.podomatic.com

فركانس‌هاي دريافت راديو فرهنگ: http://radiofarhang.ir/index.php?mode=cmspage&pname=frequence

جدول پخش برنامه‌هاي راديو فرهنگ"  http://radiofarhang.ir/?mode=programs

پخش زنده اینترنتی راديو فرهنگ: mms://62.220.122.10/farhang

شنیدن برنامه های گذشته: www.iranseda.ir

 

برچسب‌ها: کتاب فرهنگ

[ پنجشنبه بیست و یکم دی 1391 ] [ 23:6 ] [ احمد عابدي ]

1 نظر

تصاویر کتاب فرهنگ سری پنجم

نقل از وبلاگ کتاب فرهنگ

اسنادي از كمكهاي مالي به زائران مسلمان شبه قاره هند در مشهد در دوران قاجار

اسنادي از كمكهاي مالي به زائران مسلمان شبه قاره هند در مشهد در دوران قاجار حسن اميرزاده[1] چكيده   از دوران صفويه زائران زيادي از شبه قاره هند(شامل كشورهاي كنوني هند، پاكستان، بنگلادش، نپال، بوتان و برمه) بواسطه وسعت و جمعيت زياد كه بخشي از آنان مسلمان و شيعه بوده اند به شهرهاي مذهبي چون مشهد و حتي عتبات عاليات در عراق روي مي آورده اند .چنانكه از اسناد دوره قاجار برمي آيد برخي از اين زائران در زمان زيارت مشهد  ويا هنگام رفت و برگشت از اماكن مقدسه  شيعي عراق از مسير مشهد عبور كرده و گاهي رحل اقامت در اين شهر افكنده تا نفسي تازه كنند. اين مقاله درصدد است تا ضمن پرداختن به پيشينه اي از حضور زائران هندي درمشهد در دوران صفوي و افشاريه، به معرفي تعدادي از اسناد تاريخي بپردازد كه مربوط به درخواستهاي مالي و رسيد پرداختهاي كمك آستانه مقدسه مشهد (آستان قدس رضوي) به زائران مسلمان شبه قاره هند دراواسط دوران قاجاريه مي باشد.   كليد واژه‌هاي موضوعي  زائران مشهد، شبه قاره هند، كمك‌هاي مالي، آستان قدس رضوي مقدمه از قديم الايام هر ساله زائران زيادي از نقاط مختلف ممالك اسلامي به قصد زيارت مشهد علي بن موسي الرضا (ع) هشتمين امام شيعيان به ايران وارد مي شوند. يكي از مناطق اسلامي كه زائران زيادي به مشهد اعزام مي داشت شبه قاره هند بود . مهمترين راه نفوذ اسلام به شبه قاره هند از طريق ايران بود. از آنجائيكه ايران يكي از كانونهاي مذهب تشيع نيز بوده طبيعي است كه مبلغان شيعي ايران در هند  نفوذ كرده و بخشي از مسلمانان هند را شيعيان تشكيل دهند. با توجه به وجود موقوفاتي در آستان قدس كه بخشي از درآمد آنها جهت پرداخت كمك مالي به زائران اختصاص يافته بود، بررسي اسناد پرداخت كمك مالي به آنها از طرف آستان قدس در دوران قاجار حاكي از وجود زوار زيادي از مسلمانان هندي در بين زائران مي باشدكه اين مقاله درصدد معرفي و بررسي تعدادي از اين اسناد است كه مي تواند از سويي نمودار فعاليتهاي گذشته اين نهاد زيارتي در ارتباط با رونق زيارت و مساعدت با زائران باشد و از سوي ديگر پيشينه جاذبه هاي مراكز زيارتي چون مشهد را براي مسلمانان ساير نقاط جهان آشكار سازد. شواهد و مداركي نيز دال بر حضور اين زائران در مشهد باقي مانده است.  پيشينه حضور زائران مسلمان شبه قاره هند به دوران صفويه باز مي‌گردد.ابوالمظفر نورالدين محمد ملقب به «جهانگير» يكي از امپراطوران گوركاني هند در قرن يازدهم قمري يك جلد قرآن نفيس كه تاريخ كتابت آن به سال 876ه.ق مي رسد را وقف آستانه مقدسه مشهد كرده است (قرآن شماره 37). دراسناد جمع وخرج تشكيلات آستانه مقدسه در سالهاي 1068-1067ق. اشاراتي بر وجود زائران هندي شده كه نذوراتي به صورت زيورآلات طلابه ضريح امام رضا(ع) تقديم كرده اند (سازمان كتابخانه ها...، سند، 33421 ) اما در دوران افشار و نادري هم در يكي از اسناد مربوط به صورت نذورات اهدايي اشخاص در سال 1153ق ، علاوه بر آنكه يك تخته قالي بافت جهان آباد هند جزء اقلام نذوراتي آورده شده ، نام سلطان علي هندي در زمره نذر كنندگان ديده مي شود كه مقداري وجوهات نقدي و يك عدد جاروب دسته نقره اهداء كرده است. در سال 1158ق. نيز دو تن از خواجه هاي نواب محمدشاه نيز تعدادي قابلق قرآن اطلسي پيشكش آستانه مقدسه كرده اند (سازمان كتابخانه ها...، اسناد، 35971  و 35728). تاكنون اثري كه بتواند معرف حضور اين زائران باشد به نگارش در نيامده است. به‌دليل نبود منابع كافي در اين حوزه و اتكا بر اسناد روش كار نيز اسنادي بوده كه در آن ابتدا مشخصات ظاهري اسناد مورد بررسي قرار گرفته و سپس اطلاعات محتوايي همچون شاخصه هاي زائران، چگونگي و ترتيب پرداخت، ميزان، نوع و حتي محل پرداخت كمكها كه از متن اسناد قابل استخراج مي باشد مدنظر قرار گرفته است. ويژگيهاي عمومي اسناد اسناد كمكهاي مالي به زائران هندي كه در اين تحقيق مورد بررسي قرار گرفته اند حدود 50 شماره اموالي را شامل مي شوند و بطوركلي به چهار نوع تقسيم مي شوند: دسته اول درخواستها و عريضه هاي زائران مي باشد كه غالباًٌ خطاب به متولي نگاشته مي‌شدند كه طي آن شخص زائر به شرح حالي از خود و مشكلاتش پرداخته و از متولي درخواست پرداخت كمك مالي را مطرح مي‌كرد. متولي در صورت موافقت در گوشه راست بالاي درخواست، دستوري مبني بر ميزان و نوع كمك و حتي محل پرداخت آن را صادر مي كرد. اين گونه درخواستها از سه قسمت عمده تشكيل مي شدند: بخش اصلي متن درخواست بود كه در پايان برخي از آنها، زائران اثر مهر خود را منقوش مي كردند. قسمت دوم كه معمولاً در گوشه راست بالا نوشته مي شد دستور پرداخت متولي به تحويلداران بود. قسمت سوم كه غالباً در پشت درخواست آورده مي شد حالت اعلام وصول مبلغ كمك بود كه تحويلداران از شخص دريافت كننده كمك مي گرفتند. دسته دوم قبوض رسيدكمك پرداخت شده در حق زائران بود كه توسط تحويلداران صادر مي شد و شخص زائر مي بايستي دريافت كمك را با مهر خود در پشت عريضه تاييد و تصديق مي كرد. دسته سوم حواله و براتهاي صادره بود كه در آن مبلغ و ميزان كمكي كه مي بايستي به زائران پرداخت شود آورده مي شد. اين دسته از حواله‌ها غالباً بصورت يك جا در وجه گروهي از زوار صادر مي شد كه بخشي از آنها را زائران هندي در برمي گرفتند. دسته چهارم اسنادي مي باشند كه در آنها دستور پرداخت مبلغ و ميزان كمك به زائران آورده مي شد و اثري از درخواست شخص زائر مشاهده نمي شود. اين احتمال وجود دارد كه اصل درخواستها از بين رفته باشد و يا آنكه درخواستها شفاهي و به‌صورت سفارشي به متولي مي رسيده است. نوع كاغذهايي كه براي نوشتن اين عريضه‌ها و درخواستها به‌كار مي رفته است از نظر جنس و رنگ غالباً همانند هم و بيشتر كاغذها نخودي رنگ و تنها تعداد كمي از آنها به رنگ آبي متمايل به سرمه اي مي باشند. از نظر ادبيات و رعايت اصول نگارشي نيز اين عريضه ها به‌دليل آنكه بيشتر نويسندگان آنها كم سواد بوده اند داراي اشتباهات فراوان و بدخط بوده و گاهي اصطلاحات غريب و نامأنوسي در آنها به‎كار رفته است؛ به گونه اي كه درك و خواندن آنها را دشوار مي كند. اما آن دسته از عريضه هايي كه توسط عريضه نگاران حرفه اي نگاشته مي شدند از انسجام و نظم بيشتري برخوردار بوده و شباهتهاي زيادي در محتوا و شيوه نگارش دارند. چگونگي پرداختها و ارتباطشان با تشكيلات آستان قدس يكي از پرسشهايي كه ممكن است در ذهن خوانندگان اين مقاله تداعي شود اين است كه چه ارتباطي بين آستان قدس و اين زائران وجود داشته است؟ براي پاسخ به اين سوال بايستي توجه داشت كه اين تشكيلات مذهبي كه حول محور بارگاه علي بن موسي الرضا (ع) امام هشتم شيعيان شكل گرفته است جهت سازماندهي موقوفات و امور زائران اين مركز زيارتي به‌وجود آمده است و از همان آغاز برخي از واقفين نيك انديش به اين مسأله واقف بوده و از اين رو برخي از اموال و دارايي خود را جهت رفع نيازهاي اين زائران اختصاص داده اند و در اين ميان، كمك مالي به عامه زوار و حتي زوار داراي يك قوميت ويژه و يا ساكن در يك منطقه جغرافيايي خاص از اين نظر دور نمانده و موقوفاتي به آنها اختصاص يافته است. اين زائراني كه سالانه به زيارت مشهد الرضا (ع) مي آمده اند در عريضه هاي خود به مشكلاتي چون سرقت اموال و وسايل شخصي خود و شكايت از برخورد اهالي مشهد و يا خادمين حرم رضوي اشاراتي كرده اند اما محتوي بيشتر عريضه ها درخواست كمك مالي بوده است. در بيشتر موارد با اصل درخواستها موافقت مي شده او مبالغي نقدي يا جنسي از محل موقوفات زواري به آنها پرداخت مي شده است . ترتيب پرداخت كمكها نيز بدين صورت بوده كه چنانچه در حاشيه عريضه حكم تصديق و تأييد عالمان برجسته يا افراد صاحب نفوذ مبني بر اهل استحقاق و فقير بودن صاحب عريضه گواهي مي شده به درخواست وي توجه بيشتري مي كردند. معمولاً در گوشه بالاي عريضه متولي درمورد ميزان و مبلغ پرداختي به تحويلداران يا تحويلدار كل دستور مي داده است كه در وجه زائر نامبرده از دفتر برات صادر كنند. در بيشتر موارد حتي محل موقوفه اي كه بايد از آن محل كمك شود ذكر مي شده است و اين امر به قوميت، نژاد، مليت و طبقات اجتماعي زائر بستگي داشته است؛ چرا كه هر دسته از موقوفات زواري به زائران مشخصي اختصاص داشته است. معمولاً تحويلداران در پشت عريضه از زائر يا فرد صاحب عريضه رسيدي مي گرفته اند كه مبلغ يا جنس مورد نظر را دريافت داشته است. در مورد نوع كمك نيز در غالب موارد نقدي پرداخت مي شده اما در پاره اي از موارد به‌صورت جنسي يعني غلات بويژه گندم و يا نان نيز پرداخت شده است. در مواردي كه زائر پوشاك گرم از قبيل پوستين يا كليجه درخواست كرده است اين نوع اجناس يا مبالغي نقدي معادل آن داده مي شد. ميزان كمك به صلاحديد متولي يا سفارشات واقف بستگي داشته كه سقفي براي حداقل يا حداكثركمك در نظر مي‌گرفته است. اسناد كمكهاي مالي به زائران هندي در دوران قاجار در دورن قاجار كماكان شاهد حضور زائران مسلمان شبه قاره هند در مشهد مي باشيم. اما در نيم قرن نخستين حكومت قاجار، به‌دليل جنگهاي ايران و روس و مسائل هرات، پادشاهان ابتداي كار قاجار فرصت پرداختن به امورات آستانه مقدسه را نداشتند و تنها در اواخر حكومت فتحعليشاه بود كه ميرزا موسي خان قائم مقام در سال 1248ه.ق. به‌عنوان نخستين متولي از طرف شاه منصوب شد. تا اين تاريخ امورات آستانه نابسامان بود و به همين دليل اسناد راجع به كمك مالي به زائران كمتر به چشم مي خورد و اين امرحاكي از عدم هزينه عايدات موقوفات زواري در محل مصارف تعيين شده است. در اين شكي نيست كه درخواستهاي كمك مالي از سوي زائران ارائه شده باشد اما نداشتن سوابقي از اين درخواستها نشان ازعدم پاسخگوئي به اين درخواستهاست چرا كه اسناد دريافت و پرداختهاي مالي كمتر امحاء مي شده اند، مگر آنكه در اثر حوادث و پيشامدهايي از بين رفته باشند. شايد نامگذاري يكي از كفشداريهاي حرم مطهر به نام «كفشداري هنديها» واقع در صحن آزادي را مس‌توان به‌عنوان شاخص‌ترين نشانه‌اي از پيشينه حضور زائران مسلمان هندي در مشهد به‌شمار آورد (نظر زاده ،1385 :495-494 ). آرنولد هنري سويچ لندر انگليسي كه در آستانه انقلاب مشروطيت سفري به ايران داشته، در مسير بلوچستان به خراسان از تردد انبوه زائران هندي و بنگالي سخن به ميان آورده است. وي اوضاع و احوال زائران را بسيار پريشان ذكر مي كند و به دغدغه مقامات محلي ايران از باب آلودگي و انتقال طاعون به داخل مرزها اشاره كرده است. او فقر مالي زائران را عامل ايجاد مزاحمت براي بوميان مناطق سر راه و حتي مقامات كنسول انگليس مي داند؛ چرا كه آنها تحت تابعيت بريتانيا بودند. وي حتي در نوشته هاي خود پيشنهاد محدود ساختن و در نهايت توقف اين گونه سفرهاي زيارتي را ارائه كرده است (لندر، 1388 : 371-370 ). در بين درخواستهاي علماء و روحانيون جهت دريافت كمك مالي از آستانه مقدسه (آستان قدس) در ماه شوال سال 1300ه.ق. به نام سيد حسين مترجم روزنامجات هندوستان برمي‌خوريم (سازمان كتابخانه ها...، سند، 23843). اين امر نشان دهنده ارسال روزنامه‌هاي چاپ هند به ايران و وجود مراودات فرهنگي بين اين دو كشور حتي پيش از عصر مشروطيت است. در دوران مذكور، شيعيان زيادي از شبه قاره هند با انگيزه زيارت عازم مشهد شده اند كه در طي مدت اقامت در اين شهر با مشكلاتي روبرو شده و غالباً به‌علت سختي راه و سرماي زمستان، اقامت آنها به درازا كشيده مي شد و براي گذران زندگي روزمره و هزينه هاي سفر از متوليان آستانه مقدسه (آستان قدس) درخواست كمك مالي مي كرده اند. اسنادي كه نشان دهنده نخستين پرداختهاي كمك مالي به عامه زائران و خاصه زائران هندي باشد مربوط به اواخر دهه شصت و اوايل دهه هفتاد قرن سيزدهم قمري مي باشد. كمك مالي به زوار اعم از داخلي وخارجي از سال1270ه.ق. قمري به بعد يعني در زمان ناصرالدين شاه آغاز شده و اسناد بجا مانده حاكي از تاييد اين موضوع است.  در ماه ربيع الثاني سال1274ه.ق. سيد رضاي هندي به همراه همسرش مقدار چهار من نان و چهار هزار نقد رايج از بابت قيمت دو عدد كليجه (نوعي پوشاك گرم) از محل موقوفه وزير نظامي دريافت داشته‌اند. در ماه صفر همين سال سيد ابراهيم زائر هندي مبلغ يكهزار رايج نقدي و سه من نان دريافت داشته است (سازمان كتابخانه ها...،  سند،28914 ). در ماه ذي الحجه سال 1277ه.ق. به سه نفر زائر هندي به‌نامهاي سيد آقا علي رضوي، ميرزا احمد بيك و سيد احمد نفري يكهزار نقد و يك من نان پرداخت شده است. درماه ربيع الاول سال مذكور نيز مقدار دو من نان از موقوفه عتيقي و سه هزار رايج نقد از بابت قيمت پاپوش و كليجه از محل موقوفه وزير نظامي به عبد المهدي زائر هندي پرداخت شده است (سازمان كتابخانه ها...، سند، 19120). ميزان كمكهاي نقدي كه بابت قيمت پوشاكي چون پوستين وكليجه به زائران پرداخت مي شد در مقايسه با پرداختهاي نقدي عادي بيشتر بوده و اين امر نمايانگر ارزش بالاي اجناس در مقايسه با پول نقد مي باشد و محل پرداختها نيز در غالب موارد موقوفه وزيرنظامي بوده است.شايد اين موضوع سبب مي شد زواري كه زمستانها درخواست كمك مي‌كردند؛ در درجه نخست، اعطاء اين گونه پوشاك را مدنظر قرار دهند. اما طبيعي بود كه به همه اين درخواستها پاسخ مثبت داده نشود و مسأله استحقاق زائران و سفارش افراد سرشناس ملاك عمل قرار گيرد. در بين رسيدهاي پرداخت كمك مالي به زائران مختلف در ماه ربيع الاول سال 1281ق. يك نفر زائر هندي بنام حسنعلي و در ماه ربيع الثاني سال 1282ه.ق. نيز غلامعلي هندي مبلغ پنج هزار نقدي و سيد علي تحمل هندي با دو طفلش مبلغ يك تومان از محل نذورات و مزارع وقفي گوجگي و بروره از آستانه مقدسه كمك مالي دريافت داشته اند (سازمان كتابخانه ها...، سند،13635). در اين سند مشاهده مي شود كه از محل نذورات نيز به زائران كمك مي شده است و اين گمان تقويت مي شود كه شايد درآمد مزارع و موقوفات زواري در برخي از سالها كفاف مصارف امور زائران را نمي كرده است و شايد هم بتوان اين امر را ناشي از اعمال سليقه و صلاحديد شخص متولي وقت دانست، اما پرداخت كمك از محل مزارع گوجگي و بروره چناران كه داراي مصارف زواري بوده اند امري مرسوم بوده است. در يكي از اسناد درآمد و هزينه هاي مزارع موقوفه و تشكيلات داخلي آستانه مقدسه در سال1286ق. به‌صورت متفرقه به برخي از زائران نيز كمكهايي اختصاص يافته است كه از جمله زائران ياد شده فردي بنام كرم حسين هندي مي باشد كه به نامبرده مقداري غله پرداخت شده است (سازمان كتابخانه ها...،  سند، 13960). كمكهاي جنسي خوراكي غالباً بصورت نان پرداخت مي شده است و تنها در موارد اندكي چون مورد مذكور به پرداخت غله و يا آرد اشاره شده است.  در ربيع الاول سال 1286ه.ق. به دو نفر زائر هندي به‌نامهاي سيدحسن و سيدحسين مبلغ پنج تومان نقدي به جهت خرجي راه اعلام رسيد شده است (سازمان كتابخانه ها...، سند، 13982). اين سند نشان دهنده آن است كه مسأله سادات بودن اين افراد از يك سو و درخواست كمك براي خرجي راه و عزم بازگشت به وطن تأثيري زيادي در ميزان كمك دريافتي آنها داشته است و در بيشتر اسناد به زائران در راه مانده، كمك مالي قابل توجهي پرداخت مي شد چرا كه در گذشته ماندگاري و اقامت طولاني زوار بويژه زوار بي بضاعت در شهر مشهد، نه تنها منبع درآمدي براي اهالي نبود بلكه هزينه هاي زيادي را به مجموعه تشكيلات حرم رضوي تحميل مي كرد. طي سالهاي 1288-1287ه.ق. كه قحطي وخشكسالي در بيشتر نقاط ايران و البته خراسان بروز كرد، كمكهاي مالي به زائران اعم از داخلي و خارجي به حداقل مي‌رسد. اسناد پرداخت مالي به زوار در طي اين سالها بسيار اندك مي باشد و اين امر حاكي از كاهش آمار زائران مشهد نيز مي‌باشد. دريكي از اسناد مالي و صورتحسابهاي مربوط به مخارج و مصارف كارخانه خدامي و زواري براي تهيه ناهار و شام كاركنان كشيك حرم و زوار در ماه جمادي‌الثاني سال 1291ق، به نام يكي از زائران دعوت شده جهت صرف غذا يعني اشرف الدوله هندي اشاره شده است (سازمان كتابخانه ها...، سند ،23502). صورت افراد دعوت شده به مهمانسرا براي صرف غذا در گزارشهاي روزانه كمتر ذكر شده؛ اما در اسناد دهه پاياني قرن سيزدهم به بعد، صورت و مشخصات افراد زائر و حتي تعداد نفرات و مليت آنها نيز به وضوح ذكر شده است. در ماه ذي القعده سال 1295ق هم يكي از زوار هندي به‌نام عبدالله به همراه اعضاي خانواده خود در زمره دريافت‌كنندگان كمك مالي از نوع جنسي و پوشاك بوده است. در ماه ربيع الثاني محبوب شاه هندي و در ماه صفر سال مذكور هم يك نفر زائر هندي تازه مسلمان كه اشاره اي به اسم وي نشده از كمكهاي مالي آستانه مقدسه برخوردار شده اند (سازمان كتابخانه ها...، اسناد، 23597 و23536). از اظهارات زائر نخست چنين برمي آيد كه سه نفر از سادات هندوستاني از همراهان وي بوده اند و روزانه به آنها از كارخانه زواري نان داده مي شده است. گويا در روز مخصوصي مشرف كارخانه زواري از زائران نيازمند سان مي‌ديده و در يكي از همين ديدارها به نامبرده قول داده شده است كه تا روز رفتن و بازگشت به ميهن خود به وي مساعدت شود. زائر هندي نو مسلمان كه دين سابق وي هندويي بوده است به اين امر كه كي و كجا به دين اسلام مشرف شده، اشارات چنداني نكرده است اما در درخواست خود خرجي راه، اعطاء پوشاك و عزم زيارت عتبات عاليات را مشخص كرده است. در ماه محرم سال 1310ه.ق. مبلغ سه تومان نقد در وجه حسن رضا زائر هندي قبض صادر شده كه در پشت سند رسيد مبلغ توسط اين زائر اعلام وصول شده است. علاوه براين فرد زائرهندي ديگري نيز بنام آقا مير غلام عابد در همين تاريخ به ميزان ياد شده از كمك مالي برخوردار شده است (سازمان كتابخانه ها...،  سند، 16224). در ماه صفر سال مذكور زائر ديگري بنام كربلايي حيدر علي هندي كه از زيارت كربلا باز مي گشته است مبلغ پنج تومان نقدي دريافت داشته است . در جمادي الآخر سال 1313ق. هم سيد رضا زائر هندي مبلغ يك تومان و پنج هزار دينار رايج نقدي از كمك مالي برخوردار شده است (سازمان كتابخانه ها...، اسناد،16546 و 16222). در ماه رجب سال 1317ه.ق. دستور صدور برات به مبلغ ده تومان در وجه دو نفر درويش هندي صادر شده است (سازمان كتابخانه ها...،  سند،16920). دليل پرداخت چنين مبالغي در وجه اين افراد مشخص نيست اما از جماعت دراويش محسوب شدن آنها و يا آنكه به جهت خرجي راه كمك گرفتن در ميزان اين پرداخت تأثير اساسي داشته است؛ چرا كه دراويش معمولاً در حال گشت وگذار از شهري به شهر ديگر بودند. يكي از زائران اهل هندوستان كه در ماه ذي القعده سال 1300ق. درخواست كمك كرده در عريضه خود اينگونه آورده است كه در منزل كرند اسباب و خورجين حاوي توشه سفر وي به سرقت رفته است . اگر منظور وي از كرند ، كرند غرب در كرمانشاه باشد به احتمال يقين اين مسافر از زيارت عتبات بر مي گشته است. به هرحال به‌واسطه حركت كاروان و پيدا نشدن دزد، نامبرده ناچار از حركت به مشهد مي شود (سازمان كتابخانه ها... ، سند ، 4/23800). ديگر زائر هندي در ماه محرم سال مذكور سيد بنياد حسين هندي مي باشد كه به‌دليل مصادف شدن با زمستان و سرماي هوا درخواست پوستين كرده است كه دستور پرداخت آن به وي صادر شده و در پشت عريضه اش اعلام وصول شده است. در ماه رمضان نيز درخواست ديگري از اين زائر موجود است كه نشان مي دهد نامبرده در ايام اقامت در مشهد در مدرسه پريزاد پوستين و برخي ديگر از لوازمش مفقود و در سرما لخت و برهنه مانده است. نكته اي كه در اين درخواست قابل تامل مي باشد اسكان دادن زوار آن هم زائران غير ايراني در مدرسه پريزاد در اين مقطع تاريخي است (سازمان كتابخانه ها ، اسناد ، 47/23798 و 1/23790). تركيب جمعيت زوار مسلمان هندي نشان مي دهد كه از اقشار و طبقات مختلفي تشكيل شده اند، به گونه اي كه القاب برخي از زائران نشان مي دهد اشراف و شاهزادگاني نيز در بين آنها پيدا مي شود. دراويش و افراد داراي تمايلات عرفاني وتصوف، سادات، زنان و حتي تازه مسلمانان نيز در زمره زائران برخوردار شده از كمك مالي به چشم مي خورند. در باب زوار هندي كه عازم عتبات عاليات مي باشند ذكر اين نكته ضروري است كه از تعداد قابل ملاحظه اي برخوردار مي باشند و حتي برخي از آنها خود را  از مجاورين كربلا به‌شمار آورده اند. نامها والقاب اين زائران كه بيشتر داراي اسامي والقابي چون علي، حسين، عبدالله و يا تركيبي از آنها مي باشند نمودار شيعي بودن و دلبستگي آنها به زيارت و مجاورت با مراكز زيارتي شيعه در ايران و عراق است. زمان‌هاي خاص مانند بين فصول و ايام زواري با تعداد درخواستها و پرداختها ارتباط تنگاتنگي وجود دارد به نوعي كه در ماهها و روزهاي داراي مناسبتهاي مذهبي چون محرم و صفر، ذي القعده و ذي الحجه كه زائران بيشتري در مشهد حضور داشته اند، تعداد درخواستها و پرداختها نيز به همان نسبت بيشتر بوده است. جمع بندي ونتيجه گيري با تعمق و بررسي در اين اسناد نكاتي بدست مي آيد كه شايان توجه است. نكته اول آنكه كمكهاي جنسي خوراكي بيشتر به‌صورت نان و غلات كه قوت غالب مردم در آن زمان بود، پرداخت مي شده است و محل پرداخت آن موقوفه عتيقي بوده است. در مورد پرداخت كمكهاي جنسي غير خوراكي از پوشاكي چون پاپوش(كفش)، كليجه و پوستين نامبرده شده است كه معادل قيمت آن مبالغي به افراد پرداخت مي شده و محل آن غالباً موقوفه وزير نظامي بوده و به‌ندرت از محل نذورات يا مزارع وقفي ديگر داده مي‌شده است. درعنوان كمك به برخي از زائران اصطلاحات «مقرري» و «مستمري» به‌كار رفته است كه اين نوع پرداختها با كمكهاي مالي عادي تفاوت دارد و نشان دهنده سابقه دريافت قبلي مي باشد. در بين زائران دريافت كننده كمك مالي، افرادي به همراه خانواده ذكر شده اند كه اين مساله در ميزان كمك پرداختي موثر بوده است وكساني كه همراهان بيشتر بخصوص اطفال داشته اند به نسبت ديگران از كمك بيشتري برخوردار بوده اند. علاوه بر تعداد نفرات ، داشتن استحقاق كمك و نوع مشكل فرد نيز در ميزان كمك دريافتي تاثير داشته است؛ به نوعي كه زائران متقاضي خرجي راه جهت بازگشت به وطن از كمك بيشتري برخوردار مي شدند. البته نبايستي از مساله تاريخ پرداخت كمك غفلت كرد؛ چرا كه در اسناد پيش از سال 1280ق. مقدار كمكهاي نقدي كمتر به يك تومان مي رسيده اما در اسناد بعد از سال 1300ق. ميزان كمك به مبلغ پنج تومان نيز مي رسيده است. مشكلات حمل و نقل و سختي آب و هوا در برخي از فصول دليل عمده طولاني شدن مدت سفر زائران بوده است. از اين رو، در بيشتر موارد در خواستها مربوط به كمك خرجي براي گذران امورات زندگي مي باشند و تقريباً به بيشتر درخواستها پاسخ مثبت داده مي شده است. از آن جائيكه شهر مشهد علاوه بر آنكه خود يكي از مراكز زيارتي شيعه به‌حساب مي آمد به‌واسطه موقعيت جغرافيايي ممتاز همانند پلي بين شرق و غرب جهان اسلام در آسيا به‌شمار مي رفت براي زوار هندي اهميتي دو چندان مي يافت؛ چرا كه زواري كه قصد زيارت كربلا را داشتند علاوه بر زيارت مشهد، با اتراق در اين شهر مي توانستند نفسي تازه كرده، توشه سفر برگيرند و با خيال راحت ادامه مسير را طي كنند. بازخواني نمونه اسناد پيوست تصوير شماره 1   هو عريضه اقل السادات حاجي سيد قاسم رضوي كشميري اهل علم است بعرض حضور مبارك حضرت امجد ارفع اسعد اعظم والا ادام اله اقباله وشوكه ميرساند اقل السادات از مردمان ولايت كشمير هست يكسال است كه به عتبه بوسي آستانه مقدسه مطهره جد عليه السلامم اسباب و مال سواري كه داشتم تمام را بجهت مخارج يوميه بمصرف فروش رسانيده و گذران كرده از اينجا الي كشمير ششماه راه مسافت دارد چندان تردد نمي شود كه ارسال و مرسول شود بجهت مخارج بياورند اكنون از پريشاني قوه ماندن را ندارم چون قريب (غريب) وپيرمرد هستم روي سؤال و گذراني را ندارم قوه عمله گي هم ندارم حالا مي خواهم از حضور جدم مرخص شوم اهل وعيالم چشم براه هستند از سادات رضوي هستم و اهل علم استدعا از حضور مباركشان است دو رأس مال سواري و خرجي ششماه [ناخوانا] كه با آدم خود بروم از مال جد بزرگوارم مرحمت بفرماييد بروم بولايت خود سر اهل وعيال اميدوارم از بركت جد بزرگوارم كه سيد دعاگو را آسوده بفرمائيد. امر امر مبارك است. [ گوشه راست بالاي سند:] تحويلداران سركار فيض آثار  مبلغ پنج هزار نقد داده از دفتر برات صادر نماييد برات صادر شد شهر محرم الحرام 1307 [حاشيه راست پايين :] سيدي كشميري است كه جناب ميرزاي مستوفي توسط فرموده اند(سازمان كتابخانه ها...، سند،24239 ) تصوير شماره 2     فدايت شوم اين كمينه ضعيفه ميباشم هندوستاني وقت آمدن به ارض اقدس زوج اين كمينه در بين راه فوط [فوت]نمود واز مال دنيائي لاشيئي محض ميباشم وبجهت يكشاهي خرج معطل مانده ام وبعلاوه مكار سهم كرايه مي خواهد مانده ام معطل هرگاه التفاتي بفرمائيد كه بردام [دوام]عمر وعزت مشغول بوده وخواهم بود باقي عمركم مطاع [حاشه بالاي سند: ]كربلايي رمضان خباز مقدار چهار من نان در وجه مستحق كارسازي كه محسوب است بتاريخ دهم رجب 1280مقرر شد پشت سند: مهر [سجع مهر : ]بيضي شكل عبارت «يا اباعبدالله» (سازمان كتابخانه ها...، سند، 8/43160 ) تصوير شماره 3     فداي حضور مباركت شوم عرض داشت سيد هندي (اسم سيد كاظم) بخدمت سركار عالي اين است كه امروز سه روز است كه از كربلا وارد اتبه [عتبه]بوسي امام ثامن و ضامن شده ام و در وقت آمدن چند يوم در طهران [تهران] در خدمت نواب عبدالله خان هندي بودم و ايشان نصبت [نسبت] به دعاگوي الطفات [التفات] زياد فرمودند و در وقت آمدن يك عريضه بخدمت عالي به بنده دادند كه چند يوم كه در خدمت حضرت باشم مراقب احوالات اولاد رسول بشويد كه با آسودگي بدعاگوئي و ثناجوئي وجود مبارك اشتغال داشته باشم و عريضه ايشان در راه با چيزهاي ديگر مفقود شد و بخت ياري نكرد چون قضيه اين است كه زمستان در خدمت حضرت بدعاگوئي وجود شريف مشغول باشم [حاشيه سمت راست سند]: چون از مخارج دست خالي هستم استدعا اين است كه بجهت داعي فكر برداريد بجهت خرجي كه كسي را نمي شناسم [نا خوانا] اول خدا و در ثاني حضرت امام ودر ثالث التفات عالي باقي عمركم طويل [گوشه راست بالا] : تحويلدان آستانه مقدس مقدار پانزده من نان بعارض بدهند في شهر ذي القعده 1295 [سجع مهر]: لا اله الا الله الملك الحق المبين محمد سعيد انصاري (سازمان كتابخانه ها...، سند، 1/23502 ) تصوير شماره 4   هفت هزار مبلغ هفت هزار رايج خزانه ريال از موقوفه وزير نظامي سيد حيدر علي هندي                محمد ميرزاي هندي با چهار عيال                                      با عيال 5000                                   2000 حسب الامر سركار جلالت مدار بندگان عالي دام اجلاله بتوسط عاليجناب خلاصه الانجاب آقا ميرزا محمدعلي تحويلدار سركار فيض آثار واصل دونفر زوار فوق گرديد تحريراً في 7 شهر ذيحجه الحرام 1275 [گوشه سمت راست بالاي سند: ] عاليجاه آقا ميرزا محمدعلي كارسازي نمائيد (سازمان كتابخانه ها...، سند، 2/14295 ) منابع و مآخذ لندر، آرنولد هنري سويچ (۱۳۸۸).  اوضاع سياسي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و بازرگاني ايران در آستانه مشروطيت: در سرزمين آرزوها. ترجمه علي‌اكبر عبدالرشيدي.- تهران: اطلاعات. نظرزاده، محمد (1385). "كفشداري هنديها". دفتر اسناد، ج 2 و3: 493- 502. [1] كارشناس ارشد تاريخ و كارشناس ارزشيابي اسناد اسناد سازمان كتابخانه‌ها، موزه‌ها و مركز اسناد آستان قدس رضوي، [e-mail]

از فاطمه زهرا تا فاطمه معصومه / ایوب پرند آور

چند رباعی از ایوب پرند آور

(1)

گفتم که: کجاست قبر آن مظلومه؟

مظلومه ای از حق خودش محرومه

گفتند: صفای بارگاهش امروز

جاری است به صحن حضرت معصومه

(2)

ای  از تو گرفته برکت این حومه

خورشیدترین مدار این منظومه

ما را برسان به قبر زهرا روزی

جان تو و جان حضرت معصومه

(3)

با آن که غم تو حاجت مردم بود

قبرت ولی از نگاه مردم گم بود

دنبال تو در مدینه می گردیدم

دیدم که صفای مرقدت در قم بود

(4)

یا رب به صفای شاعر و منظومه

آغاز مرا به نور کن مختومه

کوتاه مکن دست گنهکار مرا

از دامن پاک حضرت معصومه

(5)

بی عشق نگاه مست خم هیچ نداشت

این دل، دلِ تا همیشه گم هیچ نداشت

گر گنبد و بارگاه سبز تو نبود

بی بی! به خدا که شهر قم هیچ نداشت

*****

برگرفته از کتاب: دوبیتی های نیلی، رباعی های کبود ( مجموعه رباعیات فاطمی، از ولادت تا شهادت). ایوب پرند آور. تهران: آرام دل ، 1390. ص 161 - 162

گزارشی از موزه آستان مقدس حضرت معصومه

موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) گنجینه ای از نفیس ترین قرآن های قدیمی

قم - خبرگزاري مهر: موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) در قم از قدیمی ترین و متنوع ترین موزه های کشور به شمار می رود که وجود آثار نفیس از دوره های مختلف تاریخی به ویژه صفویه، قاجاریه، تیموری و هزاره های اول و دوم قبل از میلاد ارزش خاصی به آن داده است.

به گزارش خبرنگار مهر، موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه(س) در میدان آستانه قم و در جوار مدرسه فیضیه قرار دارد. ساختمان فعلی موزه متعلق به سال 1361 است اما خود موزه در آبان ماه 1314 شمسی تاسیس شده که از جمله قدیمی ترین و متنوع ترین موزه های کشور است.

قرآن های نفیس منصوب به ائمه اطهار (ع)، مسکوکات ادوار اسلامی و پیش از اسلام، انواع کاشی های زرین فام، قالی های دستباف و پارچه بافی، آثار حجاری و سنگ های تزئینی، آثار فلزکاری و ظروف چینی تنوع خاصی در این موزه ایجاد کرده است.

قرآنی منصوب به خط امام رضا(ع) در موزه آستانه قم نگهداری می شود

اما از نفیس ترین آثار این موزه که اهمیت زیادی به آن بخشیده، وجود قرآنی منصوب به خط امام رضا (ع) است که نوشته شده بر پوست آهو با جلد چرم و تزئین شده با آب طلا، به یادگار مانده از سال 73 هجری قمری است.

قرآنی با وزن 120 کیلوگرم

از دیگر آثار بسیار ارزشمند در این موزه، قرآنی با 120 کیلوگرم وزن در 587 صفحه به همراه ترجمه آیات به خط ثلث زرین بوده که جلد آن نیز از پوست گاو است اما تاریخی از زمان نگارش آن تا کنون به دست نیامده است.

قرآنی به خط دختر فتحعلی شاه قاجار

قرآن دیگری که از بین قرآن های به نمایش درآمده دوره قاجاریه و صفویه می توان یافت، قرآنی نوشته شده به خط نسخ و نستعلیق از سوی ضیاء السلطنه دختر فتحعلی شاه قاجار است که به نظر استادان خط از آثار کم نظیر به حساب می آید.

همچنین قرآنی به خط ام السلمه دختر دیگر فتحعلی شاه نیز در این موزه مشاهده می شود که با خط زیبا و تذهیب جذاب با آب طلا از رنگ های گیاهی، به جا مانده از قرن 13 هجری در معرض دید علاقه مندان قرار گرفته است.

ظروف سفالی متعلق به هزاره اول و دوم قبل از میلاد مسیح

از دیگر آثار دیدنی این موزه، ظروف سفالی به جا مانده از هزاره اول و دوم قبل از میلاد مسیح است که توجه بسیاری از توریست های خارجی را به خود جلب کرده است.

عطردان، ظروف دارویی به شکل تنگ های کوتاه با لوله های باریک و نقوش ساده گیاهی و هندسی که میزان استفاده از هر دارو را مشخص می کرده و سرمه دان که از تپه سیلک کاشان و یا آذربایجان به این موزه رسیده، از دیگر آثار مورد توجه باستان شناسان است.

درهای بسیار زیبا از جنس نقره و طلا که اغلب از دوره قاجاریه به جا مانده و از سوی پادشاهان قاجار بر رواق های حرم نصب شده که عدد آن به هشت باب می رسد و یکی از آن ها در ضریح است که تماما از طلا بوده و سه سال قبل با تعویض ضریح به موزه انتقال یافته از دیگر آثار این موزه است.

یکی از این درها از سوی عزت الدوله خواهر ناصرالدین شاه قاجار و همسر امیرکبیر در سال هزار و 293 وقف حرم شده است. بخشی از این درها در طبقه بالای موزه و بخشی دیگر در طبقه پائین نگهداری می شوند.

بر روی این درها اذن دخول به حرم مطهر نیز دیده می شود. نصب کلون بر روی برخی از آن ها و وجود نقش و نگارهای زیبا با به کارگیری هنر معرق، خاتم و استفاده از استخوان فیل از دیگر موارد دیدنی در این موزه است.

اما نصب قسمتی از پرده کعبه در بخش ورودی، جلوه دیگری به موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) داده است. این پرده در سال 58 از سوی پادشاه عربستان به امام خمینی (ره) اهدا شد و ایشان پرده کعبه را برای نگهداری در موزه در نظر گرفتند. بر روی این پرده ماهوتی شکل حروف برجسته شامل دو آیه از سوره حج سرمه دوزی شده است.

سنگ های مقبره های محمد شاه و فتحعلی شاه در موزه آستانه قم

اما سنگ های مقبره های محمد شاه و فتحعلی شاه از پادشاهان قاجاریه ، سنگ مقبره مهد علیا مادر ناصرالدین شاه و شعاع السلطنه فرزند مظفرالدین شاه از دیگر آثار به نمایش درآمده در این موزه است.

بر روی این سنگ های مرمر عکس صاحبان مقبره، نقوش گل و بوته، فرشته و اشعاری در مدح آنان که  در حاشیه سنگ نگاشته شده، مشاهده می شود. این سنگ ها از روی قبرهای این افراد در حرم حضرت معصومه (س) به موزه منتقل شده است.

کاشی های مقبره امامزاده علی بن جعفر (ع) مربوط به 700 سال قبل

کتیبه های مزین به آیات شفای بیماران متعلق به دارالشفاء مدرسه فیضیه و کاشی های مقبره امامزاده علی بن جعفر (ع) از نوادگان امام موسی کاظم (ع) مربوط به 700 سال قبل نیز در این موزه مشاهده می شود.

ظرف کشکولی آب از سنگ مرمر، تابلوهایی از قالیچه های اهدایی از دوره قاجار در قالب سجاده مزین به آیات قرآن، ساعت پاندولی ساخت فرانسه از دوره قاجار، لوازم و لباس بزم و جنگ حسین قلی خان برادر فتحعلی شاه از دیگر آثار به جا مانده است.

چهاربلور "بارفَتَن" به رنگ صورتی، نقاشی شمایل شاهان ایرانی از دوره های زندیه، افشاریه، صفویه و قاجاریه، شمایل ائمه در کنار حروف ابجد و صفحات طلسم، گلدان هایی با طرح های مختلف از کشورهای فرانسه، انگلیس و ایران از دیگر دیدنی های موزه آستانه مقدسه قم است.

به هر روی موزه آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) با دارا بودن آثار ارزشمندی همچون قرآن های قدیمی، جدای از موزه آثار باستانی و کهن، موزه ای معنوی است که وجود آن در جوار بارگاه حضرت معصومه (ص) به منظور حفظ آثار اهدایی و موقوفات این آستانه مقدسه از اهمیت زیادی برخوردار است.

تأسیس بنیاد بین‌المللی امام رضا(ع)

برگزاری دهمین جشنواره امام رضا(ع) و تأسیس بنیاد بین‌المللی امام رضا(ع)

جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع) پس از یک دهه برگزاری موفق به بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع) ارتقا یافت و قرار است تمام فعالیت‌های مرتبط با فرهنگ رضوی را در حوزه هنر و معارف در بر گیرد.

خبرگزاری فارس - محمد حسین کلهر: در سال‌های اخیر، یکم تا یازدهم ذی‌القعده که به ترتیب مصادف است با ولادت حضرت معصومه(س) و برادر بزرگوارشان امام علی بن موسی الرضا(ع)، به «دهه کرامت» شهرت یافته است. در این دهه پربرکت، عظیم‌ترین جشنواره فرهنگی، هنری و ولایی کشور تحت عنوان «جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع)» برگزار می‌شود.

اولین دوره این جشنواره در سال 1382 با هشت عنوان فعالیت فرهنگی هنری و فقط در قلمرو استان خراسان برگزار شد. سال بعد، استان های فارس، قم و یزد هم به جمع برگزار کنندگان جشنواره پیوستند. سومین سال جشنواره با مشارکت 10 استان همراه بود، یعنی استان‌هایی که در مسیر تاریخی کاروان امام رضا(ع) از مدینه تا مرو قرار داشتند. پس از سه دوره برگزاری موفق، حمایت معنوی علما و مراجع تقلید هم همراه جشنواره امام رضا(ع) شد. به عنوان نمونه، مرحوم آیت‌الله مشکینی در تیرماه 1385، خطاب به اعضای هیأت اجرایی جشنواره فرهنگی و هنری امام رضا(ع) گفت: «از این که افتخار خدمت به اسلام و حضرت امام رضا(ع) را دارید، به حالتان غبطه می‌خورم و این را یکی از بهترین عبادت‌ها می‌دانم.» آیات عظام سبحانی، مکارم شیرازی، صافی گلپایگانی و جوادی آملی بر برگزاری باشکوه این جشنواره تأکید کردند.

در سال 1387 و همزمان با برپایی ششمین دوره، علاوه بر مشارکت تمامی 30 استان کشور، نمایندگی‌های فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در 15 کشور جهان نسبت به برگزاری جشنواره اقدام کردند. بدین ترتیب جشنواره فرهنگی هنری امام رضا(ع) رنگ و بوی بین‌المللی به خود گرفت تا جایی که مهرماه سال گذشته دهمین دوره جشنواره در حالی برگزار شد که 67 عنوان برنامه علاوه بر 31 استان کشور، در 48 کشور خارجی و 186 نقطه جهان هم اجرا شد.

در مراسم اختتامیه دهمین دوره جشنواره، 16 خادم فرهنگ رضوی در دو بخش داخلی و بین‌الملل تجلیل شدند. در میان خادمان برگزیده رضوی در بخش بین‌الملل از دو بانوی مالزیایی و فلسطینی، یک شهید بیداری اسلامی در بلژیک و 5 شخصیت دیگر از کشورهای آلمان، سودان، پاکستان، آذربایجان و غنا تجلیل به عمل آمد. محمد‌رضا رحیمی معاون اول رئیس‌جمهور هم در این مراسم از افزایش بودجه جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع) تا هشت برابر و تأمین بودجه تکمیلی آن به مبلغ 4 میلیارد تومان خبر داد که امیدواریم این موضوع در حد حرف باقی نماند و این مبلغ به صورت کامل تأمین شود.

جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع) پس از یک دهه برگزاری موفق به بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع) ارتقا یافت و قرار است تمام فعالیت‌های مرتبط با فرهنگ رضوی را در حوزه هنر و معارف در بر گیرد.

سید جواد جعفری، رئیس بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع) در این باره می‌گوید: راه‌اندازی بنیاد فرهنگی هنری امام رضا (ع) در سفر چهارم جناب آقای رئیس جمهور و هیئت محترم دولت به استان خراسان رضوی مصوّب شد و همزمان با تصویب این بنیاد، با همکاری استانداری خراسان رضوی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ساختمانی هم متناسب با جایگاه بنیاد تهیه و بنیاد فرهنگی و هنری امام رضا (ع) در ساختمانی متعلق به خودش مستقر شد.

وی ادامه می‌دهد: غرض از تأسیس این بنیاد، 16 وظیفه است که در اساسنامه آن قید شده و همه امکانات بنیاد باید در خدمت این 16 وظیفه باشد. نخستین وظیفه بنیاد بین‌المللی امام رضا(ع)، ترویج و تعمیق بیش از پیش آموزه‌های بلند رضوی در جامعه به کمک همه ابزارها از جمله هنر است. یکی دیگر از مهم‌ترین وظایف بنیاد، برگزاری جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع) است که خوشبختانه این جشنواره در 10 دوره گذشته، با بهره‌گیری از قالب‌های فرهنگی و هنری، گسترش معارف اهل بیت(ع) به ویژه حضرت علی بن موسی‌الرضا(ع) را در دستور کار خود قرار داده است.

به گفته جعفری، تأسیس خبرگزاری فرهنگ رضوی یکی دیگر از وظایف بنیاد بین‌المللی امام رضا(ع) است که در اساسنامه آن پیش‌بینی شده و به احتمال زیاد در سال آتی کارهای اخذ مجوز را مرتفع می‌شود. رئیس بنیاد ادامه می‌دهد: تولید یک فیلم سینمایی با موضوع امام رضا(ع) را در دستور کار خود قرار داده‌ایم، منتها تولید به نحوی است که حتما فیلم‌نامه را خودمان سفارش می‌دهیم، یعنی این گونه نیست که ما از کسانی حمایت کنیم که قصد تولید اثر سینمایی حول محور امام رضا (ع) را دارند، بلکه مصوبه بنیاد این است که فیلمنامه را خودمان سفارش دهیم و همه مراحل زیر نظر بنیاد و با رعایت موارد مد نظر آن باشد.

رئیس بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع) از تدوین دانشنامه بزرگ امام رضا(ع) خبر می‌دهد و می‌گوید: سرپرستی تدوین دانشنامه برعهده حجت‌الاسلام دکتر یعقوبعلی برجی (مدیر گروه فقه و اصول مجتمع آموزش عالی امام خمینی) است و به گفته ایشان، هم اکنون مداخل دانشنامه به تفکیک «اعلام و شخصیت‌ها»، «مفاهیم» و «کتب و آثار» تهیه شده است. تمام تلاش بنیاد بین‌المللی فرهنگی هنری امام رضا (ع) بر این است که دو جلد نخست دانشنامه بزرگ امام رضا (ع) تا پیش از برگزاری جشنواره یازدهم منتشر شود و در اختیار علاقه‌مندان و پژوهشگران حوزه معارف رضوی قرار گیرد.

ناگفته نماند علاقه‌مندان برای کسب اطلاعات بیشتر از جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع) و نحوه شرکت در آن می‌توانند به سایت جشنواره به نشانی www.shamstoos.ir مراجعه کنند یا به سامانه پیام کوتاه: 30007888 پیامک بزنند.